شب قدر، تجلی مشیت الهی و نزول مقدرات

آیا همان‌طوری که عکس بر صفحۀ کاغذ نقش می‌بندد, [صورتی هم که ما ادراک می‌کنیم] در عالم خواب و در صور مثالی و برزخی این‌چنین است؟! نه‌خیر! عکس بر صفحۀ کاغذ است، اما صورتی را که ما در خواب می‌بینیم واقعیّتِ آن شیء خارجی است. آن واقعیّت دو صورت دارد: یک صورت مثالی دارد که در عالم خواب به لباسِ مثال مُمَثَّل می‌شود؛ یک صورت مادّی دارد که در عالم ماده به‌صورت ماده ممثل می‌شود. و ممکن است آن شخص و آن روح و آن انسان به صوَرِ مختلفی حتّی در عالم مثال یا در عالم ماده ظهور و بروز پیدا کند و ماده را تحت قانون و سیطره و ولایت خود قرار بدهد.

حکایتی از جابر بن یزید جُعفی دربارۀ قدرت روح 

جابر بن یزید جُعفی از اصحاب خاص و صاحب سرّ امام باقر, حضرت سجّاد و امام صادق علیهم السّلام بود. روزی در خدمت امام باقر علیه السّلام نشسته بود و اصحاب آن حضرت در حضور امام باقر علیه السّلام، از مکارم اخلاق و بیانات شیوا و کلمات نصیحت‌آمیزی که دیشب جابر با آنها [مطرح] کرده بود, صحبت به میان آوردند. دسته‌ای دیگر گفتند که جابر دیشب در منزل ما بود. دستۀ دیگر گفتند ما در همان وقت در کنار جابر بودیم و او داشت برای ما صحبت می‌کرد. مشخص شد ایشان در آنِ واحد در چند جا حضور عینی داشته و با همۀ افراد صحبت می‌کرده است. امام باقر علیه السّلام رو می‌کنند به جابر و او را از ادامۀ این کارها نهی می‌کنند.¹

این برای چیست؟ روح می‌تواند وجود نازلۀ خود را در مادۀ خارجی مجسَّد و مجسّم کند. همان‌طوری که روح در یک قالب نمی‌گنجد و مافوق قالب و صور مثالی تحقّق خارجی دارد، همین‌طور یک جنبۀ ملکوتی دارد که آن جنبۀ ملکوتی او مافوق صورت است؛ بلکه با عبارتی دقیق‌تر: مافوق معناست. و آیۀ شریفه که می‌فرماید: ﴿ونَفَخۡتُ فِيهِ مِن رُّوحِي﴾² حکایت از نکتۀ ظریفی می‌کند که روح انسان از حقیقتی بروز و ظهور پیدا کرده که وجود پروردگار است که مافوق صورت و ماده و مافوق معناست؛ بلکه آن وجود بسیط, تمام صور و مواد و جلوه‌های مختلفۀ وجودی را در خود دارد.