علی، زینت بخش تاریخ و شریعت اسلام - احیاء شب 19 رمضان
5در یک سفر که مؤمنین برای غزوهای حرکت کردند و امیرالمؤمنین علیه السّلام با آنها بود، وقتی که اصحاب از آنجا مراجعت کردند شکایت امیرالمؤمنین را پیش پیغمبر آوردند که علی در تمام نمازهایی که در این سفر میخواند بعد از حمد، سورۀ توحید را میخواند! سورۀ ﴿قُلۡ هُوَ ٱللَهُ أَحَدٌ﴾1 را میخواند! حضرت فرمودند:
دَعُوا عَلیًّا فَإنَّ عَلیًّا مَمسوسٌ فی ذاتِ اللَه؛2 «(چه میگویید راجع به علی؟!)
دست از علی بردارید، علی خدازده شده، خدا را مس کرده است.»
یعنی علی دیوانۀ خداست، علی فانی در ذات خداست، حساب او غیر از حساب دیگران است و هیچ عیب و مذمّتی به دامان او نمینشیند، او خود صاحب ولایت و نگاهدار و پاسدار دین و شریعت و قرآن است.
تَصَلُّب امیرالمؤمنین علیه السّلام در دین
باز در قضیّهای دیگر آمدند پیش پیغمبر و از امیرالمؤمنین سعایت کردند، پیغمبر خیلی بدشان آمد، آمدند در مسجد و خطبهای خواندند، فرمودند:
أیُّها النّاس لا تَسُبّوا عَلیًّا، فَإنَّ عَلیًّا لَأخشَنُ فی ذاتِ اللَه؛3و4 «دست از علی بردارید! افکار شما به مقامات علی نمیرسد، فکر بلندپرواز شما به کوچکترین درجه از درجات علی نمیرسد، علی در ذات خدا محکم شده و متصلّب شده و از تمام درجات و مقاماتی که برای مؤمنین فرض میشود عبور کرده و از تمام بهشتها گذشته و از تمام أسماء و صفات الهی عبور کرده، رفته و در حرم پروردگار نشسته است.»
در روایت دیگر داریم:
...مَخشونٌ فی ذاتِ اللَه؛5 «یعنی چنان در ذات پروردگار فانی شده و در این فنا
متصلّب و محکم و قرص است که هیچ بادی، هیچ زلزلهای، هیچ طوفان و صاعقهای قابل تکان دادنِ هیچ مرحلهای از مراحل امیرالمؤمنین علیه السّلام نیست.»
در روایاتی که تمام سنّیها نقل کردهاند و شیعه هم نقل کرده وارد است که پیغمبر به کرّات و مرّات دست میزد پشت کتف امیرالمؤمنین علیه السّلام و میفرمود:
هفت فضیلت از امیرالمؤمنین علیه السّلام
یا عَلِیٌ! إنَّ فیکَ سَبعَ خِصالٍ لا یُحاجُّکَ بهِ أحَدٌ یَوم القیامة: أنتَ أوَّلُ المؤمِنینَ باللَه إیمانًا، وَ أوفاهُم بِعَهدِ اللَه، وَ أقوَمُهُم بِأمرِاللَه، وَ أرأفُهُم بِالرَّعیَّة، وَ أقسَمُهُم بِالسَّویَّة، وَ أعلَمُهُم بِالقَضیَّة، وَ أعظَمُهُم مَزیَّةً یَومَ القیامَة.6
- سوره إخلاص (١١٢) آیه ١.
- حِلیَة الأولیاء، ج ١، ص ٦٨: «لا تَسُبّوا عَلیًّا فإنّه مَمسوسٌ فی ذاتِ الله تعالیٰ.»
این کلام پیغمبر: «فإنّه مَمسوسٌ ـ الخ» در جواب شکایت از نحوۀ تقسیم غنائم و... است. نحوۀ قرائت امیرالمؤمنین علیه السّلام فقط در الإرشاد، ج ١، ص ١١٦ چنین ذکر شده است:
«فَقالَ النَّبیُّ صلّی الله علیه و آله و سلّم لِبَعضِ مَن کانَ مَعَهُ فی الجَیشِ: ”کَیفَ رَأیتُم أمِیرَکُم؟“ قالُوا: ”لَم نُنکِر مِنهُ شَیئًا إلّا أنَّهُ لَم یَؤُمَّ بِنا فی صَلاةٍ إلّا قَرَأ بِنا فیها بِ ﴿قُلۡ هُوَ ٱللَهُ أَحَدٌ﴾.“ فَقالَ النَّبِیُّ صلّی الله علیه و آله و سلّم: ”سَأسألُهُ عَن ذَلِکَ.“ فَلَمّا جاءَهُ قالَ لَهُ: ”لِمَ لَم تَقرَأ بِهِم فِی فَرائِضِکَ إلّا بِسورَةِ الإخلاصِ؟“ فَقالَ: ”یا رسولَالله، أحبَبتُها.“ قالَ لَهُ النَّبیُّ صلّی الله علیه و آله و سلّم: ”فَإنَّ اللهَ قَد أحَبَّکَ کَما أحبَبتَها.“ ثُمَّ قالَ لَهُ: ”یا عَلیُّ! لَولا أنَّنی أُشفِقُ أن تَقولَ فیکَ طَوائِفُ ما قالَتِ النَّصارَیٰ فی عِیسَی ابنِمَریَمَ، لَقُلتُ فیکَ الیَومَ مَقالًا لا تَمُرُّ بِمَلَإٍ مِنهُم إلّا أخَذُوا التُّرابَ مِن تَحتِ قَدَمَیک!“»
ترجمه: «پیامبر صلّی الله علیه و آله و سلّم به بعضی از افرادی که در لشکر امیرالمؤمنین علیه السّلام بودند فرمود: ”امیر خود را چگونه دیدید؟“ گفتند: ”هیچ امر غریب و غیرعادی از او ندیدیم جز آنکه نمازی را با ما به جماعت نخواند مگر اینکه سورۀ ﴿قُلۡ هُوَ ٱللَهُ أَحَدٌ﴾ را در آن میخواند.“ رسول خدا صلّی الله علیه و آله و سلّم فرمود: ”به زودی راجع به این مسئله از وی پرسش خواهم نمود.“ وقتی امیرمؤمنان علیه السّلام خدمت آن حضرت رسیدند، فرمود: ”چرا در فرائضت فقط سورۀ اخلاص را برای آنان میخواندی؟“ حضرت عرض کرد: ”یا رسولالله! این سوره را دوست داشتم.“ رسول خدا به او فرمود: ”به درستی که خداوند نیز تو را دوست میداشت همانطوری که تو این سوره را دوست میداشتی. یا علی! اگر من نگران آن نبودم که طوائفی از امّت من دربارۀ تو بگویند آنچه را که نصاریٰ راجع به عیسی بن مریم گفتند؛ هرآینه امروز دربارۀ تو کلامی را میگفتم که به پیرو آن، تو بر هیچ دسته و جمعیّتی از مردم عبور نمیکردی مگر اینکه خاک زیر گامهایت را برای برکت میربودند.“» (محقّق)
جهت اطّلاع بیشتر رجوع شود به امام شناسی، ج ٦، ص ٦٩ ـ ٧٧. - ینابیع المودّة، القندوزی، ج ٢، ص ١٨٧:
«و عن أبیسعید: خَطَبَنا النَّبیُّ صلّی الله علیه و آله و سلّم و قال: ”أیُّها النّاسُ، لا تَشکوا عَلیًّا! فوَ اللهِ إنّه لأخشَنُ فی ذات الله تعالیٰ!“ أخرجه أحمد.» و مصادر دیگر.
جهت اطّلاع بیشتر رجوع شود به امام شناسی، ج ٦، ص ٦٩ ـ ٧٧. - بحار الأنوار، ج ١٠٧، ص ٣١.
- امام شناسی، ج ٦، ص ٦٩:
«در ینابیع المودّة (طبع اسلامبول، سنۀ ١٣٠١)، ص ٢١٦، از کعب بنعُجرة مرفوعاً آورده است که: ”إنَّ عَلیًّا مَخشون فی ذاتِ الله تعالیٰ.“*»
* در ینابیع (طبع اسوه)، ”مَخشوشن“ آورده است و در إحقاق الحق (الشّوشتری)، ج ٢٠، ص ٢٤٧:
«...منها حدیث کعب بنعجرة رواه جماعةٌ من أعلام العامّة فی کتُبهم، منهم العلّامة حسام الدّین المردی الحنفی فی آل محمّد، ص ١٢٥، نسخة مکتبة السّید الاشکوری، قال:
روی الامام أحمد بن حنبل فی المناقب و أخرجه أبوعمر، هما بالاسناد عن کعب ابنعجرة و عن ابنعباس مرفوعًا: ”أنّ علیًّا مَخشونٌ فی ذات الله تعالیٰ.“» (محقّق) - حلیة الأولیاء، ج ١، ص ٦٦؛ کنز العمّال، ج ١١، ص ٦١٧. جهت اطّلاع بیشتر از مصادر دیگر عامّه رجوع شود به إحقاق الحقّ، ج ٢٢، ص ٢٦٧.

