اهمیت و جایگاه علم در سلوک الی الله

کیفیت مطالعه کتاب رسائل توسط مولف

من یادم است در آن زمانی که رسائل می‌خواندیم، همه ـ فرض بکنید ـ که رسائل را نیم ساعت مطالعه می‌کنند، سه ربع مطالعه می‌کنند و تمام می‌شود و کتاب را می‌بندند و فردا می‌آیند و سر درس می‌روند؛ من آن موقع که رسائل می‌خواندیم هر درسم مطالعه‌اش سه ساعت طول می‌کشید، سه ساعت! یعنی از سه ساعت کمتر نمی‌شد، این حاشیه را می‌دیدیم، آن حاشیه را می‌دیدیم، حاشیه[های مختلف] [حاشیۀ] موسی و یک حاشیه‌ای دارد رسائل که آن حاشیه خیلی بزرگ، که حاشیۀ آشتیانی¹ است که از خود رسائل مشکل‌تر است، به این کلفتی و رحلی و بزرگ است. من تا این حاشیه را تا آن سطر آخر نمی‌خواندم، رسائل را نمی‌بستم. این را حتماً می‌بایست بخوانم، حواشی دیگر هم بود، [حاشیه] رحمت  الله، حاشیۀ خیلی بسیط و پیش پا افتاده‌ای بود حاشیۀ اوثق الوسائل بود حاشیه خوبی بود [نوشتۀ] شیخ موسی تبریزی. و خیلی مطالعه می‌کردم. رسائلمان را هم سه چهار نفری بحث می‌کردیم. وقتی که می‌آمدیم سر بحث و اینها، خب ما یک مقداری بیشتر اشکال می‌کردیم و خیلی از چیزهایی که در درس هم مطرح نمی‌شد می‌گفتیم و خلاصه یک مقدار بیشتر [می‌گفتیم]. این هم مباحثه‌ای‌های ما می‌گفتند که چه خبر است دیگر؟ تو هم که دیگر شورش را درآوردی با این بحث کردنت، اینها که دیگر لازم نیست، به آنها می‌گفتم بعداً می‌فهمید.

نمونه‌ای از نتایج درس خواندن صحیح

این قضیّه گذشت، گذشت تا اینکه بعد از فوت مرحوم آقا یک دفعه با یک خبر واحد مواجه شدیم. خبر واحد بر اینکه فرض بکنید که بعد از مرحوم آقا فلان کس [جانشین] است. خب شخص شخص موثّق، آدم آدمی که مورد توجّه افراد است، دروغ هم نمی‌گوید، خب هر کسی باشد چه‌کار می‌کند؟ می‌گوید راست می‌گوید دیگر. آدم آدم موثّق، به رحمت خدا رفته ـ خدا هم رحمتش کند ـ و فرد هم یک فرد مورد توجّه افراد و داعی بر دروغ هم که ندارد. بسیار خب، هر کسی باشد چه می‌گوید؟ هر کسی باشد می‌گوید مسئله تمام است دیگر، این هم مقدّمات و این هم نتیجه، مطلب تمام است. تا مسئله را به من گفتند گفتم: «خبر واحد در اعتقادیات حجّت نیست.» یک دفعه اصلاً رفت هوا! انگار گردباد به پا شد! گفتم خبر واحد در اعتقادیات حجّت نیست. باید خبر اگر متواتر نباشد، حدّاقل مستفیض باشد یا اینکه قطعی الصدور باشد² گرچه این شخص شخص موثّقی است و خدا هم رحمتش کند ـ البتّه آن‌موقع زنده بود و خدا هم رحمتش کند ـ و عناد هم ندارد ولی آیا خطا هم ندارد؟ فقط چهارده نفرند خطا نمی‌کنند چهارده معصوم، بقیّه چطور؟ خود من هم خطا می‌کنم.