اهمیت التزام عملی به مراقبه در سلوک

تأکید بزرگان بر اهمیت بیشتر برنامۀ اخلاقی در مقایسه با دستور ذکر و عبادت

آنچه بزرگان به آن می‌پرداختند و توجه می‌کردند، دو درصدِ آن، برنامۀ ذکر و اینها بود! این ‌همه مرحوم آقا [علامه طهرانی] در شب‌های سه‌شنبه و روز‌های جمعه، در مجالس طهران و مشهد صحبت می‌کردند، چقدر راجع به ذکر و اینها [صحبت کرده‌اند]؟! یا در هفتاد جلد کتابی که نوشته‌اند، مگر راجع به ذکر و شب‌زنده‌داری چند صفحه نوشته‌اند که [مثلاً] سالک باید ذکر و ورد داشته باشد و دائم‌الذّکر باشد؟! بیایید بشمارید! از ده صفحه تجاوز می‌کند؟!

تمام مطالب راجع به برنامه‌های اخلاقی و زندگی است؛ تمام مسائلشان راجع به درست صحبت کردن است؛ تمام مسائلشان راجع به این است که انسان دل نشکند یا بیخود یک حرفی را نزند یا در چیزی که به او مربوط نیست و به او ارتباط ندارد، سَرَک نکشد. سرش به‌کار خودش باشد، سرش در زندگی خودش باشد، به کار دیگران کاری نداشته باشد، برود به درد‌ها و ناراحتی‌های خودش برسد، خودش را جمع کند، مقام جمعیت پیدا کند و از انتشار و پراکندگی جلوگیری کند. که همۀ اینها برای او سمّ است و برای او خطر دارد.

انحراف برخی از شاگردانِ اهل ذکر و اهل تهجّد حضرت حدّاد، با کنار گذاشتن دستورات عملی و اخلاقی

من خدمت رفقا عرض کرده‌ام: آن افرادی که حالاتی پیدا کردند و بعد از بین رفت (که ایشان در کتاب روح مجرّد نوشته‌اند) علتش این بود که به همین حرف‌ها توجه نمی‌کردند. و الاّ آنها آدم‌های متهجّدی بودند؛ از ما تهجُّدشان بیشتر بود! اگر [سایر] افراد ذکر یونسیه را صد تا و دویست‌ تا و چهارصد تا می‌گفتند، آنها چهارهزار مرتبه ذکر یونسیه در روز داشتند! تا حالا کسی چهارهزار تا انجام داده؟! کسی هزار تا انجام داده است؟! [تلاوتِ] قرآنشان یک وضعیتی بود! پانزده‌هزار لااله‌الاالله در هر روز وظیفه‌شان بود بگویند! و به یک شکل خاصی که اصلاً گفتنش هم جایز نیست که به چه نحوه و کیفیتی بوده است. یک دانه از آن پانزده‌هزار لااله‌الاالله را کسی تا به‌حال نگفته است!