کیفیت نزول اسماء الهی در موجودات

من آنجا تماشا می‌کردم، دیدم که این زنبور حدود بیست‌سی بار رفت و آمد. وقتی که دیدم با من کاری ندارد، دستم را داخل آن حفره کردم و آن گنجشک را درآوردم و دیدم این گنجشک نابیناست!»

﴿وَفِي ٱلسَّمَآءِ رِزۡقُكُمۡ وَمَا تُوعَدُونَ﴾؛¹ عالَم حساب دارد! وقتی که اسم محیی در اینجا می‌آید، فقط احیا نمی‌کند، [بلکه] رزق، علم، رحمت و عطوفت هم به‌همراهش می‌آورد، آن هم به توسط دشمن این موجود؛ به توسط حیوانی که از نظر غرائز و شاکله، مخالف با آن حیوان دیگر است. این می‌شود قدرت‌نمایی خدا! ﴿وَفِي ٱلسَّمَآءِ رِزۡقُكُمۡ وَمَا تُوعَدُونَ﴾؛ «رزق شما درآسمان است. ما این رزق را در این عالَم برحسب مقدار، تنازل می‌دهیم و پایین می‌آوریم.» روی این حساب، معنای آیه در این صورت روشن می‌شود.

تفسیر آیۀ ﴿... فَسَالَتۡ أَوۡدِيَةُۢ بِقَدَرِهَا﴾ در معیّن بودن نزول اسماء

﴿أَنزَلَ مِنَ ٱلسَّمَآءِ مَآءٗ فَسَالَتۡ أَوۡدِيَةُۢ بِقَدَرِهَا﴾؛² ما از آسمان باران فرستادیم. باران یعنی چه؟ یعنی نزول اسماء و صفات ما؛ چون خداوند می‌فرماید: ﴿كَذٰلِكَ يَضۡرِبُ ٱللَهُ ٱلۡأَمۡثَالَ﴾، ما باران فرستادیم، باران یعنی نزول اسماء کلیۀ الهیه: نزول اسم علیم در این قالب‌ها، نزول اسم قدیر(‌قدرت)، نزول اسم مُدرِک، نزول اسم سمیع، نزول اسم بصیر و امثال ذلک.

﴿أَنزَلَ مِنَ ٱلسَّمَآءِ مَآءٗ فَسَالَتۡ أَوۡدِيَةُۢ بِقَدَرِهَا﴾؛ هر ظرفی به مقدار تقدیر مقدریّت و به ‌آن مقداری که ما تقدیر کرده‌ایم، از این باران بهره می‌گیرد. هر ظرفی به‌مقتضای تقدیرِ ما از علمِ ما بهره‌مند می‌شود؛ هر ظرفی به مقدار حکمت بالغۀ ما از حیات ما بهره‌مند می‌شود و زنده است؛ هر ظرفی به مقدار تقدیر ما از قدرت و توان بهره‌مند می‌شود؛ هرکسی به‌اندازۀ آن چیزی که ما تقدیر می‌کنیم [بهره‌مند می‌شود]. ﴿فَسَالَتۡ أَوۡدِيَةُۢ بِقَدَرِهَا﴾؛ هر وادی‌ای یک مقدار از این باران می‌گیرد.

خَلط کثرات با اسماء هنگام نزول اسم

حال صحبت در اینجاست: ﴿فَٱحۡتَمَلَ ٱلسَّيۡلُ زَبَدٗا رَّابِيٗا﴾³؛ حالا که این مشیّت ما و قدرت ما و علم ما و حیات ما و ادراک ما و سمع ما و بصر ما و رزق ما در این دنیا آمد و در این قلوب جای گرفت، به‌مقتضای نزول از عالم تجرّد به عالم مادّه و به‌مقتضای نزول از عالم اعلیٰ به عالم ادنیٰ و به‌مقتضای نزول از عالم وحدت به عالم کثرت، شوائبِ کثرت را به خود می‌گیرد. نفسانیات ما با این آبی که از آسمان آمده مخلوط می‌شود. شوائب نفسانی با علمی که از آن عالم آمده مزج می‌شود. شئونات ما، ریاسات ما، حب به ذات و نفس ما، آنچه از آنجا گرفته، در این عالم به خود می‌بندد و نسبت می‌دهد!