کیفیت نزول اسماء الهی در موجودات

هر ذاتی که در این دنیا تحقق پیدا کند و اوصافش، همه از ناحیۀ اسماء و صفات الهی است. ریشۀ تمام این وجودات در عالم امکان، همه در همان مبدأ اعلی وجود دارد: ﴿وَإِن مِّن شَيۡءٍ إِلَّا عِندَنَا خَزَآئِنُهُۥ وَمَا نُنَزِّلُهُۥٓ إِلَّا بِقَدَرٖ مَّعۡلُومٖ﴾؛¹ «هرچه در این عالم تحقق دارد، خزائنش در آنجا پیش ماست؛ یعنی به‌نحو اطلاق و کلیّت پیش ماست. اگر در این عالم علم وجود دارد، خزینۀ این علم در آنجا پیش ماست.» اگر در این عالم قدرت وجود دارد و شما از شخصی قدرتی می‌بینید، اصل این قدرت به‌نحو اطلاق و کلیّت و عدم محدودیت پیش ماست؛ اگر شما در اینجا جمال و زیبایی می‌بینید، تمام جمال به‌نحو علی‌الاطلاق و به‌نحو کلیّت در آنجا پیش ماست.

و همین‌طور تمام اسماء و صفاتی که ما در این عالم مشاهده می‌کنیم، به‌نحو کلیّت و به‌نحو بی‌نهایت پیش پروردگار است و از آنجا افاضه می‌شود. آن سمیعی که از اسامی پروردگار است، به‌واسطۀ نزول خود، سَمع را در ما به وجود می‌آورد. آن علیمی که از اسامی و صفات پروردگار است، با نزول خود علم را در ما به وجود می‌آورد. آن حَیّی که مختص به ذات پروردگار است با نزول خود در این عالم در ما حیات به وجود می‌آورد.

﴿إِنَّا كُلَّ شَيۡءٍ خَلَقۡنَٰهُ بِقَدَرٖ﴾؛² «ما هر چیزی را به قَدَر و مقدار خلق کردیم و آفریدیم.» ما چشم داریم و می‌بینیم. این اِبصار و دیدنِ ما همان مظهریت بصیر پروردگار است، مقدار کم و زیاد بودنش هم همان ﴿ خَلَقۡنَٰهُ بِقَدَرٖ﴾ است. ما روی اندازه این اِبصار را در شما به وجود آوردیم. ما دیدن را در شما به وجود آوردیم. شما که در اینجا می‌بینید، چون مظهر بصیرِ ما هستید و الاّ این اِبصار و دیدن را از جایی نیاورده‌اید.

ما دارای علم هستیم، این علم بر حسب مراتبی که در افراد وجود دارد از ناحیه پروردگار آمده است: ﴿هُوَ ٱلسَّمِيعُ ٱلۡعَلِيمُ﴾؛ «فقط پروردگار سمیع است و فقط پروردگار متعال علیم و دارای علم است.» میزان علمی که ما داریم به‌واسطۀ ﴿إِنَّا كُلَّ شَيۡءٍ خَلَقۡنٰهُ بِقَدَرٖ﴾³ است که از ناحیۀ پرودگار افاضه شده است؛ به شخصی علم کم و به کس دیگر علم بسیار عنایت می‌کند. هر صفتی که در این عالَم تحقق پیدا می‌کند برحسب تقدیر پروردگار است. کم و زیاد بودن [صفات] در ذوات، به‌حسب تقدیر پروردگار است و ما از طرف خودمان هیچ‌چیز نداریم.