کیفیت تکلیف موجودات

اینجاست که مسئله تفاوت پیدا می‌کند! یک‌مرتبه می‌بینید: فردی که پنجاه سال در خدمت امام صادق و کتب اهل بیت است با رو به آتش جهنم می‌افتد و یک فرد عوامی که هِرّ را از بِرّ تشخیص نمی‌دهد، «ولٰکِن قَلبُهُ یَزهَرُ کَما یَزهَرُ المِصباحُ؛¹ «[ولی] دل او می‌درخشد همان‌طور که چراغ می‌درخشد!» آن [عامی] را می‌برند در اعلی‌‌علیّین، [ولی] او را با رو به آتش جهنم می‌اندازند! اینها همه براساس همت است!

تاثیر سکوت در سلوک و رهایی از اضطراب

در روایت از امام صادق علیه السّلام است که فرمود:

إنَّ الرَّجُلَ لَیُکتَبَ مُحسِنًا مادامَ ساکِتًا، فَإذا تَکَلَّمَ یُکتَبُ إمّا مُحسِنًا وَ إمّا مُسیئًا. ²

«انسان تا وقتی ساکت است و زبانش بسته است، ملائکه او را جزو نیکوکاران به حساب می‌آورند؛ اما همین‌که شروع به صحبت کرد، یا جزو نیکوکاران به حساب می‌آورند یا جزو گناهکاران!»

این سکوت خیلی عجیب است! انسان [باید] صحبت نکند و ساکت باشد! مگر انسان مجبور است دائماً حرف بزند؟! لذا می‌بینیم افرادی که زیاد صحبت می‌کنند، دارای نفس آشفته و نفس پُرتشویش و اضطرابی هستند، اما آنهایی که کم صحبت می‌کنند، متانت و سنگینی دارند؛ توپُرند؛ خالی نیستند! ولو افرادی باشند که خیلی اهل راه [خدا] نباشند. انسان از صحبت با آنها دل‌گیر نمی‌شود.

ولی آنها که خیلی صحبت می‌کنند، می‌بینیم آن تشویش و اضطرابشان در خود ما هم تاثیر می‌گذارد. همه‌اش حرف بیخود می‌زند: «اینجا این‌طور شد، آنجا آن‌طور شد، آنجا زلزله شد، آنجا زمین خراب شد، آنجا سیل آمد!» خب شد که شد! چه‌کار کنیم؟! این خیالات و این صحبت‌ها چیزهایی است که نمی‌گذارد انسان حرکت کند و نمی‌گذارد انسان بالا برود.

تاثیر سکوت در بیان پیامبر اکرم

پیغمبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلّم فرمودند:

لَولا تَکثیرٌ فی کَلامِکُم وَ تَمریجٌ فی قُلوبِکُم لَرَأیتُم ما أریٰ وَ لَسَمِعتُم ما أسمَعُ.³ اگر ‌زیادیِ صحبت و تکلم، و آن اختلاج‌ها و تشویش‌هایی که دائماً در دل شماست نبود، (آن خیالاتی که دائماً در نفستان در حال حرکت است، آن تشویش و اضطرابی که همیشه در دلتان وجود دارد و دائماً با آن دست‌به‌گریبان هستید [و باعث می‌شود] آرامشی که برای حرکت [لازم] است، به [شما] دست ندهد) آنی را که من می‌بینم شما می‌دیدید و آنی را که می‌شنوم شما هم می‌شنیدید!»