مرتب سازی:
اوامر تشریعی و تکوینی الهی
5«باید در میان مسلمین امتی باشند که دعوت به خیر کنند و راه خیر و صلاح را به مردم نشان دهند و امر به معروف [و نهی از منکر] کنند.»
آیه امرِ وجوبی میکند: باید باشند. لام [در ﴿وَلۡتَكُن﴾] دلالت بر امر وجوبی دارد.
تمام حرکت سیدالشهدا علیه السلام براساس امر به معروف و نهی از منکر بود.1
روایات بسیاری راجع به امر به معروف و نهی از منکر داریم.2 در بعضی از روایات میفرماید:
تا وقتی امت پیغمبر در حیات و رستگاری و فلاح به سر میبرند که این دو فریضۀ امر به معروف و نهی از منکر در آنها وجود داشته باشد؛ وقتی این دو فریضه ترک شد، به ذلت و پستی میافتند.3
در این زمینه روایات بسیاری داریم؛ [از جمله] مسئلۀ امر به معروف با مراتبی که دارد: مرتبۀ اول مرحلۀ اشاره، مرتبۀ دوم مرتبۀ تصریح، بعداً انسان کنارهگیری کند، بعداً انسان در مقام [اقدام عملی] بربیاید، تا اینکه به مراحل بالاتر و سختتر و مشکلتر برسد4. تمام اینها احکام وجوبی است که مسلمان باید در طول زندگی نسبت به برادران مؤمن خودش اجرا کند [و] روا بدارد. پس این مسائل چه میشود؟!5
عدم اطلاع انسان بر جهات باطنی اعمال افراد
حکمی که ما تا اینجا درصدد بیانش بودیم و مطلبی که میخواستیم عرض کنیم، سیرۀ عملی هر شخص است در مسیر تکامل و کمال خود. [اما] اینکه این شخص در باطنش چه میگذرد و راهش بهسوی خدا چگونه است، ما اطلاعی بر این مسئله نداریم و به این جهت دسترسی نداریم. منبابمثال شخص فاسقی محرمات را انجام میدهد. این شخص در باطن خودش چگونه است؟ این عمل حرام را بر چه اساسی انجام میدهد: آیا این عمل را براساس سهو و مسامحه و مجامله انجام میدهد یا براساس عناد؟ عالم است و انجام میدهد، یا جاهل است و انجام میدهد؟ آیا مضطر به این کار شده یا مختار است؟ اینها جهات نفسانی یک عمل است؛ ما به این جهات دسترسی نداریم. ما [فقط] نگاه میکنیم که شخصی دارد عمل حرامی را انجام میدهد، [نمیدانیم] بر چه اساسی انجام میدهد؟ عادت است یا عادت نیست؟ ابتدائاً مبادرت کرده یا مدتهاست بر این عمل مداومت دارد؟ براساس ضرورت انجام میدهد یا براساس غیر ضرورت؟
- مقتل الحسین علیهالسّلام، خوارزمی، ج 1، ص 273:
«... إنمّا خرجتُ لِطَلَبِ الإصلاحِ في أمَّةِ جَدّی محمّدٍ صلّى اللّه عليه و آلِه، أُريدُ أن آمُرَ بالمعروفِ و أنهىٰ عن المنكر... .» لمعات الحسین، ص 18:
«... خروج من براى اصلاح امّت جدّم محمّد صلّى الله عليه و آله مىباشد. من مىخواهم امر به معروف نمايم و نهى از منكر كنم... .» - رجوع شود به وسائل الشّیعة، ج 16، ص 117 ـ 283.
- تهذيب الأحكام، ج 6، ص 181
«عن النّبیِّ صلّی الله علَیه و آله و سلّم، أنّه قالَ: لا یَزالُ النّاسُ بخَیرٍ ما أمَروا بالمَعروفِ و نَهَوا عن المُنکر و تَعاوَنوا علی البرِّ و التّقویٰ؛ فإذا لم یَفعَلوا ذلک نُزِعَت منهم البرکاتُ و سُلِّطَ بعضُهُم علیٰ بعضٍ و لم یَکُن لهم ناصِرٌ فی الأرضِ و لا فی السّماءِ.»
مطلع انوار، ج 13، ص 93، تعلیقۀ 2:
«از حضرت رسول صلّى الله عليه و آله روايت شده كه فرمود:
”پيوسته امر مردم بر خير و صلاح خواهد بود تا وقتى كه امر به معروف و نهى از منكر نمايند و به يكديگر در كار نيك و تقوا يارى رسانند؛ هرگاه اين عمل را ترك كنند، بركتها از آنها گرفته مىشود، و بعضى از آنها بر بعضى مسلّط مىگردند درحالىكه هيچ ياورى براى آنها در آسمان و زمين نخواهد بود.“ (محقق)» - رجوع شود به وسائل الشّیعة، ج 16، ص 131 ـ 135؛ مطلع انوار، ج 4، ص 280 و 281.
- جهت اطلاع بیشتر دربارۀ امر به معروف و نهی از منکر و شرایط و مراتب آن، رجوع شود به مطلع انوار، ج 4، ص 276 ـ 284.
- مقتل الحسین علیهالسّلام، خوارزمی، ج 1، ص 273: