اولیاء الهی، تنها تعیین‌کنندگان طریق و شریعتِ مخصوص به هر شخص

البته این سکونت را انسان باید نگه دارد! یک وقت ﴿لِتَسۡكُنُوٓاْ﴾ تبدیل به «لِتَسکُبوا»¹ نشود! ﴿لِتَسۡكُنُوٓاْ﴾ یعنی سکونت پیدا کنی، نه‌اینکه با سر زمین بخوری! ﴿وَجَعَلَ بَيۡنَكُم مَّوَدَّةٗ وَرَحۡمَةً إِنَّ فِي ذَٰلِكَ لَأٓيَٰتٖ لِّقَوۡمٖ يَتَفَكَّرُونَ﴾ اینها از نشانه‌های خداست!

نشانۀ دیگر: ﴿وَمِنۡ ءَايَٰتِهِۦ خَلۡقُ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلۡأَرۡضِ وَٱخۡتِلَٰفُ أَلۡسِنَتِكُمۡ وَأَلۡوَٰنِكُمۡ إِنَّ فِي ذَٰلِكَ لَأٓيَٰتٖ لِّلۡعَٰلِمِينَ﴾؛² «از نشانه‌های خدا برای آنهایی که چیزی سرشان می‌شود، خلقت آسمان و زمین است و اینکه خدا شما را مختلف آفرید: از نظر صورت، از نظر سیرت، از نظر شکل» ﴿وَٱخۡتِلَٰفُ أَلۡسِنَتِكُمۡ وَأَلۡوَٰنِكُمۡ﴾؛ «زبان‌های مختلف، رنگ‌های مختلف.» این رنگ از کجا آمده است؟ این زبان‌های مختلف از کجا آمده است؟ از کجا برای فهماندن و فهمیدن مطالب خود، این اصطلاحات را به کار می‌برند؟ اینها یک مسائل خیلی دقیقی است که تمام اینها از عالم بالا بر عقول بنی‌آدم افاضه می‌شود و هرکدام از اینها در آن حیطۀ استعدادات خود، از آن معانی می‌گیرد و آن را در دسترس بقیّه قرار می‌دهد و یک زبان به وجود می‌آید؛ [لذا] زبان‌ها مختلف است.

این آیات شریفه دلالت می‌کند بر اینکه خلقت هرکس متناسب با مقتضیات وجود اوست که خداوند تقدیر کرده است.

تناسب میان ابتلا و امتحان افراد با برخورداری آنان از نعمت‌های الهی

حالا صحبت در این است که خداوند براساس آنچه به هرکس می‌دهد، توقعاتی از او دارد و خصوصیاتی را از او طلب می‌کند؛ به شخصی مال می‌دهد، از او تقاضای انفاق دارد. در آیه‌ای می‌فرماید: ﴿و لِكُلّٖ جَعَلۡنَا مِنكُمۡ شِرۡعَةٗ وَمِنۡهَاجٗا﴾ برای هر کدام از شما ما یک راه خاصی را قرار دادیم. ﴿وَلَوۡ شَآءَ ٱللَهُ لَجَعَلَكُمۡ أُمَّةٗ وَٰحِدَةٗ﴾ اگر خدا می‌خواست همۀ شما را یک کاسه خلق می‌کرد همۀ شما را یک امّت می‌کرد. ﴿وَلَٰكِن لِّيَبۡلُوَكُمۡ فِي مَآ ءَاتَىٰكُمۡ﴾؛³ «[ولکن خدا می‌خواست] با خصوصیّاتی که به شما می‌دهد، شما را امتحان کند.» یعنی این خصوصیّات، راه به‌سوی کمال است. به یکی مال می‌دهد، با مال او را امتحان می‌کند.