تأثیر اختلاف شاکله و خصوصیات نفسانی در سلوک

دیده شده بعضی‌ دیدهای غیرعادی دارند. «دید» بر اساس آن خصوصیتی که داخل کرۀ چشم است، به‌واسطۀ قرنیه و شبکیّه و تطابق و ارتباطی که این دو با همدیگر دارند، زیاد یا کم می‌شود. دربارۀ بعضی از حیوانات می‌بینیم حتی ممکن است اعماق زمین را هم ببینند. حالا اعماق زمین را هم نتوانند، بالأخره یک مقدار از [زیر] خاک را می‌توانند ببینند. ¹ و همین‌طور در سایر اعضا: گوش، بویایی و چشایی [هم] تفاوت‌هایی وجود دارد. فرض کنید یکی می‌تواند صد کیلو و یکی پنجاه کیلو را بردارد. هر کدام بر اساس عضلات و قدرت و ضعفی که دارند، تفاوت پیدا می‌کنند. این خصوصیّات، خصوصیّات ظاهر است، در مرئی و منظر همۀ ما هم هست و می‌بینیم. همین‌طور در خصوصیّات باطن هم افراد تفاوت پیدا می‌کنند و از اینجا دیگر مسائل به وجود می‌آید.

وجود اختلاف در خصوصیات باطنی افراد 

کسی را نگاه می‌کنیم می‌بینیم حالت بخشندگی و جود در او خیلی زیاد و در یکی کم است. بعضی‌ وقتی می‌خواهند پول بدهند، انگار دارند جانشان را می‌دهند. [اما] یکی اگر تمام سرمایه‌اش را هم ببرند، برایش مهم نیست.

حکایت شخص خواهانِ رهایی از بخل

یکی می‌خواست صفت بخل و حرص و [امثال] اینها را در خودش از بین ببرد. پیش آن شخصی که او را تربیت می‌کرد رفت و گفت: 

«راستش من نمی‌توانم انفاق کنم. تو بیا کاری بکن! صندوقچۀ من در آن جای خانه است. من را به این ستون ببند و سر آن صندوقچه برو؛ هر چقدر من دادوبیداد کردم تو کار خودت را انجام بده؛ پول‌ها را بردار و برو خرج کن!»

خلاصه او هم اول‌کاری که کرد یک طناب محکم آورد و حسابی این بدبخت را پیچید و شش میخه‌اش کرد! چون می‌دانست که کارش خیلی خراب است و ممکن است وقتی سر جایش برسد ستون را هم از جا بکَنَد! بعد هم به سر صندوق رفتند. یک‌دفعه آن شخص دید نه‌خیر، جدی‌جدی دارند اموالش را تاراج می‌کنند! [با خود گفت:] «عجب آخوند بی‌انصافی است، حالا ما یک چیزی گفتیم، او هم قبول کرد!»