مرتب سازی:
جایگاه خاص وجودی همه موجودات و ارتباط آنها با خداوند
5در کافی، در باب طلب علم، امام صادق علیه السّلاماز پیغمبر اکرم صلّی الله علیه و آله روایتی را نقل میکند که آن حضرت میفرمایند:
اگر مرد مؤمنی برای طلب و تحصیل علم حرکت کند و خودش را به مشقت بیندازد، تمام ملائکۀ آسمان و زمین او را دعا میکنند.1
البتّه منظور علم دین است: علمی که برای کمال و دین و آخرت انسان مفید باشد، علمی که به انسان رُقاء2 و تجرد بدهد؛ نه علمی که انسان را در دنیا و مادیات فرو ببرد؛ آن علم نیست! آن جهل و اوهام و وهم و خیال است!
اگر مرد مؤمنی برای دین و طلب علم حرکت کند، آن زمینی که در زیر اوست و او بر روی آن قرار گرفته او را دعا میکند؛ آقا شوخی نیست! زمین دعا میکند! آن سنگریزهها او را دعا میکنند! «دعا میکنند» یک معنای مجازی نیست؛ یعنی واقعاً برایش طلب رحمت و مغفرت میکنند. در روایت داریم: «حتی الحیتانِ فی البَحر؛3 ماهیهای در دریا او را دعا میکنند.» فرض کنید که بنده در اینجا، در مشهد مقدس، زیر سایۀ علیّ بن موسی الرضا علیهما السلام نشستهام و دارم تحصیل علم دین میکنم؛ ماهیای که در اقیانوس اطلس زیر دریاها حرکت میکند، از آنجا من را که در اینجا هستم دعا میکند! این پیوستگی نظام را میرساند که تمام عالم هستی در تحتِ یک حکومت است و همه یک پیوند و ارتباط تنگاتنگ با همدیگر دارند. ما فقط خود را میبینیم؛ حتی از رفیقِ بغلدستی خودمان خبر نداریم، چه برسد بیاییم به این مسائل برسیم!
اختصاص تمام آثار عالم به پروردگار
پیش چوگانهای حکمِ «کُن فکان» *** میدویم اندر مکان و لامکان4 ما چو ناییم و نوا در ما ز توست *** ما چو کوهیم و صدا در ما ز توست تمام موجودات، از مبدأ أعلیٰ قوّه و سرچشمه میگیرند و همه در تحتِ چوگان مقامِ عزت و مقام ربوبی، در حال حرکت و تغییر و تبدل هستند.
- الکافی، ج 1، ص 34:
«عن أبی عبدِ اللهِ علیه السّلام: قالَ رسولُ الله صلّی الله علَیه و آله وسلّم: ”مَن سَلَکَ طَریقًا یَطلُبُ فیهِ عِلمًا سَلَکَ اللهُ بِهِ طَریقًا إلَی الجَنَّةِ و إنَّ المَلائکةَ لَتَضَعُ أجنِحَتَها لِطالِبِ العلمِ رِضًا بِهِ و إنَّهُ یَستَغفِرُ لِطالِبِ العلمِ مَن فی السَّماءِ و مَن فی الأرضِ حتّی الحوتِ فی البَحر... .“»
افق وحی، ص 58:
«امام صادق علیه السّلام از رسول خدا صلّی الله علیه و آله و سلّم نقل میکنند که فرمودند: ”کسی که راهی را انتخاب کند که به معرفت و علم منتهی شود، خداوند راه بهشت را برای او هموار خواهد ساخت و بهدرستیکه ملائکه بالهای خود را برای جویندگان معرفت و بینش میگسترانند؛ زیرا به این مسئله رضایت دارند و این راه را میپسندند و بهدرستیکه هر آنچه در آسمان و زمین است برای جویندۀ علم طلب مغفرت و آمرزش میکنند، حتّی ماهیان در قعر دریا... .» - ترقّی و پیشرفت و ترفیع. (محقق)
- بصائر الدّرجات، ج 1، ص 4.
- [منظور از لامکان] عوالم مجرّد ربوبی [است].
- الکافی، ج 1، ص 34: