حقیقت تشریع

أعوذُ بِالله مِنَ الشَّیطانِ الرَّجیم

بِسمِ الله الرَّحمَنِ الرّحیم

الحَمدُ لِله رَبِّ العالَمین بارِئِ الخَلائقِ أجمعین

ثُمَّ الصَّلاةُ و السَّلامُ علیٰ سَیِّدِنا و نَبیِّنا 

و حَبیبِ قُلوبِنا و طَبیبِ نُفوسِنا أبی‌القاسِمِ المُصطَفی محمد

وَ علیٰ أهلِ بَیتِ الطّاهِرینَ المَعصومین

وَ اللَعنَةُ عَلَی أعدائِهِم أجمَعین مِنَ الآن إلی قیامِ یَومِ الدّین

قال الله الحکیم فی کتابه الکریم:

﴿إِذۡ قَالَ رَبُّكَ لِلۡمَلٰٓئِكَةِ إِنِّي خٰلِقُۢ بَشَرٗا مِّن طِينٖ * فَإِذَا سَوَّيۡتُهُۥ وَنَفَخۡتُ فِيهِ مِن رُّوحِي فَقَعُواْ لَهُۥ سٰجِدِينَ * فَسَجَدَ ٱلۡمَلٰٓئِكَةُ كُلُّهُمۡ أَجۡمَعُونَ * إِلَّآ إِبۡلِيسَ ٱسۡتَكۡبَرَ وَ كانَ مِنَ الكافِرينَ﴾.¹

معنای اوامر تکوینی

طیّ مطالب روز گذشته به عرض رساندم که اوامر الهیه بر دو گونه است؛ اول: اوامر تکوینی، دوم: اوامر تشریعی.

اوامر تکوینیه عبارت است از انشاء و ایجاد حوادث و اعیان خارجی [به‌دست] پروردگار و اینکه هر چیزی را به مقتضای حکمت بالغۀ خود طبق خصوصیّاتی ایجاد می‌کند.

تناسب تکلیف و هدایت تمام اشیاء با خصوصیّات آنها

در آیۀ شریفه می‌فرماید: ﴿إِنَّا كُلَّ شَيۡءٍ خَلَقۡنٰهُ بِقَدَرٖ﴾؛² «ما هر چیزی را اعم از انسان و حیوان، نبات و جماد، مجردات و مادیات تمام اشیاء را روی حساب و اندازه خلق کرده‌ایم و هر شیئی را براساس ضابطه‌ای آفریده‌ایم.» طبق قانون نظام احسن، انطباق و همگونی همۀ اشیاء با  هم در سیر و حرکت کلّ نظام عالم، اصلی اجتناب‌ناپذیر است. خداوند متعال تمام اشیاء را روی حساب و میزان و اندازه خلق فرموده است و به هرشیئی، شاکلۀ خاصی داده است؛ به سنگ، صلابت و به آب، نعومت و نرمی و سَیَلان داده است. و به مقتضای هر شاکله‌ و خصوصیتی توقعی از آن شیء می‌رود.

خداوند وجود ما و دستگاه هاضمۀ ما را طوری خلق فرموده است که اشیاء خاصی با آن تناسب دارد. اگر به‌جای آب سنگ بخوریم، می‌میریم؛ اگر از حدّ مائده‌هایی که خداوند برای ما آفریده است و در دسترس ما قرار داده است تعدّی کنیم، از بین می‌رویم. خدا برای هرشیئی در این عالم، حساب‌و‌کتابی قرار داده است. تازه تمام اینها مربوط به مسائل مادی است، خدا به داد مسائل معنوی برسد! آنجا چه خبر است!