حقیقت تشریع

ایشان در آن موقع همان مطلب را می‌فرمود که آن شجر به حضرت موسی گفت. شجری که به حضرت موسی گفت: ﴿إِنِّي أَنَا اللَهُ رَبُّ الْعَالَمِينَ﴾،¹ خدا در آن موقع در آن تصرف نکرد و به زبانش نینداخت؛ [بلکه] ذکر دائمی شجر «أنا الحق» و «لا إله إلّا هو» است. ذکر دائمیِ نَفْسِ ناطقۀ ما و بدن و تمام ذرات ما «لا إله إلّا هو» است؛ منتها در بعضی اوقات این قضیّه برای ما انکشاف پیدا می‌کند و از ما ظهور و بروز پیدا می‌کند؛ در دیگر موارد این قضیّه انکشاف و ظهور و بروز پیدا نمی‌کند.

لذا دیگر در اینجا مسائل خیلی دقیق می‌شود. چون ما در پسِ پردۀ غیبتیم، با ما به غیبت صحبت می‌کنند، اگر در حضرت² بودیم به‌جای ﴿قُلۡ هُوَ ٱللَهُ أَحَدٌ﴾،³ قضیه طور دیگری بود، چون ما در پسِ پردۀ غیبت هستیم، می‌گویند: ﴿هُوَ ٱللَهُ ٱلَّذِي لَآ إِلٰهَ إِلَّا هُوَ﴾⁴ اگر در حضرت بودیم مسئله طور دیگری بود که من دیگر نمی‌گویم؛ این مقدار هم که گفتم از حدود خودم تعدی کرده‌ام. فقط همین مقدار [کافی است].

تشریع یعنی حسابرسی از تمام اشیاء بر اساس شعور آنها

خلاصه تمام اشیاء برحسب آنچه خداوند متعال به آنها عنایت کرده است، دارای علم و شعور و ادراک هستند و خدا بر آن مقتضی از اینها حسابرسی می‌کند؛ این را تشریع می‌گوییم.

بنابراین، معجزه‌ای که انبیا در مسائل شهادت [موجودات] و امثال‌ذلک دارند عبارت است از تصرف در قوای ما، نه تصرف در اشیاء خارجی. به سنگ‌ریزۀ بیچاره‌ای که به خیال ما شعور و ادراک ندارد و فقط یک جسم بی‌جانِ مُهمَل و مُعطّل است، زبان و صدا نمی‌دهند تا با گوش ما آشنایی پیدا کند و ما  ادراک کنیم؛ این که هنر نیست! این شعبده و سِحر و مَجاز است و واقعیت ندارد. [بلکه] در ما دست‌کاری می‌کنند و می‌گویند: «ای انسان دوپایی که قیمت و ارزش خودت را این‌قدر از دست داده‌ای که قابلیت فهم این صدا را نداری، من پرده از جلوی چشم [و گوش] تو برمی‌دارم تا صدا را که واقعیتی در خارج است بشنوی.» این کاری است که انبیا می‌کنند.