لزوم مراقبه جهت وصول به مقام فناء فی اللَه
6النّاسُ کلُّهم هالِکون إلّا العالِمونَ؛ «همۀ مردم هالکاند مگر علما،»
و العالِمون کلُّهم هالِکون إلّا العامِلونَ؛ «همۀ علما هالکاند مگر آنها که اهل عملاند،»
و العامِلون کلُّهم هالِکون إلّا الموقنون؛ «آن کسانی که اهل عملاند همه هلاک میشوند مگر آن کسانی که اهل یقیناند و عملشان به آنها یقین داده است،»
و الموقنون کلُّهم هالِکون إلّا المُخلِصون؛ «آن کسانی که اهل یقیناند (یقین درجات دارد) هلاک میشوند مگر آن کسانی که مخلِص باشند و تمام کارهایشان براساس اخلاص باشد.»
و المُخلِصونَ فی خَطرٍ عظیمٍ؛1 «تازه مخلِص که شدند در خطر عظیمی هستند!»
باید از مخلِص عبور کنند و فتحه را بر سر و روی تاج مبارک بگذارند و مخلَصش کنند؛ آن کسانی که مخلَص میشوند خیلی خوش به حال آنهاست که دیگر شیطان به آنها دستبردی ندارد و طمعش را هم از آنها میبرد.2 آنها در جایی هستند که خیلی خیلی جای خوبی است!
پس انسان تا به مرحلۀ مخلَصین نرسد، نمیتواند اعتماد و اطمینان به عمل خودش داشته باشد. بله، دیگر بعد از آن درجه ضلال نیست؛ امّا نهاینکه انسان باز هم خودش را از ضلال نجات بدهد، بلکه خدا دیگر انسان را گمراه نمیکند و او را به خودش وا نمیگذارد، درحالتیکه خداست و اگر بخواهد، میتواند. انبیا و اولیا چون میدانستند قدرت فقط دست خداست و حول و قوّه از صفاتی است که خدا دارد، اینهمه در مقام عبودیّت و ادب بودند! و لذا همیشه التماس میکردند؛ نهاینکه بگویند: «حال که به آن مقام رسیدیم، دیگر اعتماد بر خود کنیم و خدا را رها کنیم؛ کسی نمیتواند ما را از آن مقام خارج کند!» این حرفها نیست!
لزوم اکرام و اعزاز حالات وارده و اسماء و صفات نازله بر قلب انسان
فلا تَکفُر بی بَعد المعرفة؛ «پس بعد از اینکه مرا شناختی و درجات اسماء و صفات را طی کردی، به هر درجهای که رسیدی آن درجه را محکم بگیر و رهایش نکن و به آن درجه نا سپاس مباش و آن درجه را کفران نکن و از آن حال و مقام پذیرایی کن!»
- روضة المتّقین، ج ١٢، ص ١٤٦؛ مصباح الشّریعة، ص ٣٧؛ با قدری اختلاف در مصادر.
- سوره حجر (١٥) آیه ٣٩ و ٤٠: ﴿قَالَ رَبِّ بِمَآ أَغۡوَيۡتَنِي لَأُزَيِّنَنَّ لَهُمۡ فِي ٱلۡأَرۡضِ وَ لَأُغۡوِيَنَّهُمۡ أَجۡمَعِينَ * إِلَّا عِبَادَكَ مِنۡهُمُ ٱلۡمُخۡلَصِينَ﴾؛
الله شناسی، ج ٣، ص ١٣١: «شيطان گفت: ”بار پروردگار من! در مقابل آنكه مرا إغوا كردى، من آنچه را كه در زمين است برايشان زينت مىدهم و من همگى آنان را اغواء خواهم نمود * مگر آن بندگانت را كه از آنها به خلوص رسيدهاند و مخلَص شدهاند!»
سوره ص (٣٨) آیه ٦٢ و ٦٣: ﴿قَالَ فَبِعِزَّتِكَ لَأُغۡوِيَنَّهُمۡ أَجۡمَعِينَ * إِلَّا عِبَادَكَ مِنۡهُمُ ٱلۡمُخۡلَصِينَ﴾.

