مراقبه و اهمیت آن در خارج کردن انسان از حیات حیوانی

 می‌شود و نسبت به آن جنبه توحیدی و تجردی این مسئله در آنجا شكل پیدا می‌كند. ولی ماه مبارك رمضان یك ماهی است كه رحمت خدا جنبه واسعی دارد، مثل یك دریایی است كه همه را دربرمی‌گیرد. منتهی در آن دریا یك نفر در روی آب می‌تواند شنا كند، یك نفر حتی در عمق دو متری هم می‌تواند برود و یك نفر [مانند] بعضی از ماهی‌ها حتی می‌توانند كه در اعماق دریا همشنا كند. یعنی ماه مبارك رمضان یك ماه خاصی هست كه افراد مختلف در مراتب مختلفی كه دارند می‌توانند از این ماه بهره‌مند بشوند. این است كه بزرگان نسبت به ماه رمضان توجه خاص را داشتند و منتظر حلول ماه مبارك بودند و آن حالاتی كه برای آنها پیش می‌آمد به مقتضای مرتبه‌ای كه داشتند از یك جنبه سعی و یك جنبه عام و شمولی در همه جوانب وجودی و اسماء و صفات پروردگار حكایت می‌كرد، نه اینكه فقط در ماه رجب كه خصوص جنبه توحیدی و تجلیات توحیدی برای آنها باشد.

 لذا می‌شود بگوییم كه در ماه رمضان برای آنها دلنشین‌تر و با یك رحمت واسعه‌ای این مسئله تلقی می‌شد كه آن حكایت از طراوت روح و آن لذتی كه نفس در مراتب مختلف تجلیات اسما و صفات پروردگار احساس می‌كرد، می‌كند. به خلاف ماه رجب كه فقط آن جنبه تجلیات پروردگار كه در آن جنبه توحیدی تمركز دارد و افراد به آن حیثیت می‌توانند بهره‌مند شوند.

 از این نقطه نظر خیلی بزرگان نسبت به ماه مبارك تاكید داشتند و خود رسول خدا هم نسبت به این قضیه در آن خطبه‌ای كه قبل از حلول ماه مبارك رمضان هست می‌فرمایند كه: فان الشقی من حرم غفرانَ اللَه فی هذا الشهر العظیم.¹ یعنی چه قضیه‌ای در این ماه می‌خواهد اتفاقبیفتد، چه واقعه‌ای در این ماه می‌خواهد تحقق پیدا بكند كه بدترین افراد هم در این ماه مورد عنایت پروردگار قرار می‌گیرند. نباید ما فكر كنیم كه ما كجا و بزرگان كجا، اینها اولیا خدا بودند، اینها مراتب خودشان را داشتند، خدا به ما نظر نمی‌كند، این همه افراد هستند، مختلف هستند. خب مگر ما بنده خدا نیستیم!