فلسفۀ دعا و شرایط استجابت- احیاء شب 23 ر مضان 1397 هـ.ق

أعوذ باللَه منَ الشَّیطان الرَّجیم

بسم اللَه الرّحمٰن الرّحیم

بارئِ الخَلائقِ أجمعینَ باعثِ الأنبیاءِ و المُرسلین

و الصَّلاةُ و السّلامُ عَلیٰ أشرفِ السُّفَراءِ المُکرَّمینَ، خاتم الأنبیاءِ و المُرسلین

حَبیب إله العالَمین، أبی‌القاسم محمّدٍ و عَلیٰ آله الطَّیِّبین الطّاهرین

و لعنةُ اللَه عَلیٰ أعدائهم أجمعین من الآن إلیٰ یوم الدّین

دعا روح عبادت

 قال اللَه الحَکیمُ فی کِتابِهِ الکَریم:

﴿وَإِذَا سَأَلَكَ عِبَادِي عَنِّي فَإِنِّي قَرِيبٌ أُجِيبُ دَعۡوَةَ ٱلدَّاعِ إِذَا دَعَانِ فَلۡيَسۡتَجِيبُواْ لِي وَلۡيُؤۡمِنُواْ بِي لَعَلَّهُمۡ يَرۡشُدُونَ﴾.¹

 سابقاً عرض شد که اساس دین بر عبادت است و اساس عبادت بر دعا است. دعا روح و جان عبادت است، و شخصیّت و کینونت شخص مؤمن و متدیّنِ به دین، به همان حال التجا و توسّلی که به مقصد خود و به خدا دارد بستگی دارد؛ هرچه این حال بهتر باشد، ایمان او قوی‌تر و یقین او استوارتر است و هرچه کمتر باشد، از این مرحله نصیب کمتری دارد.

شرایط استجابت دعا

 برای دعا شرایطی ذکر شده است، مِن جملۀ آن شرایط: یکی این است که انسان قبل از دعا، خدا را تمجید کند، تحمید کند، تحسین کند، صفات علیا و اسماء حسنای او را برشمرد، او را به قدرت و عظمت بستاید، یکایک نِعمی را که به انسان داده است یاد کند و بعد دعا کند و از او چیزی طلب کند.²

 لذا مشاهده می‌کنیم در ادعیّه‌ای که از ائمّۀ اطهار علیهم السّلام روایت شده است، همه بر این مضمون و بر این طریق است. در همین دعای افتتاح که در شب‌های ماه رمضان می‌خوانیم و دعای بسیار عالیة المضامینی است، اوّل به حمد خدا و ستایش او شروع می‌کند:

اللَهمّ إنّی أفتَتِحُ الثَّناءَ بِحَمدِکَ و أنتَ مُسَدِّدٌ لِلصَّوابِ بِمَنِّکَ...

 و صفات خدا را می‌شمارد و تمجید می‌کند و بعد درخواست می‌کند:

اللَهمّ إنّی أسأَلُکَ قَلیلًا مِن کَثیرٍ مَعَ حاجَةٍ بی إلَیهِ عَظیمَةٍ... .³

 و آن‌وقت دعا می‌کند.

 در دعای کمیل داریم:

اللَهمّ إنّی أسأَلُکَ بِرَحمَتِکَ الّتی وَسِعَتْ کُلَّ شَیءٍ، و بِقوَّتِکَ الّتی قَهَرتَ بِها کُلَّ شَیءٍ و خضَعَ لها کُلُّ شَیءٍ...