بلوغ و شرائط آن از دیدگاه اسلام

اعوذ باللَه من الشیطان الرجیم‌

بسم اللَه الرحمن الرحیم‌

اذَا رَأَیتُ مَولاى ذُنُوبِى فَزِعتُ، وَ اذَا رأَیتُ کرَمَک طَمِعتُ فَان عَفَوتَ فَخَیرُ راحِمٍ وَ ان عَذَّبتَ فَغَیرُ ظالِمٍ‌¹

ای مولا و آقا و سید من وقتی که نگاه به گناهانم کنم مرا فزع و وحشت و دحشت فرا می‌گیرد و وقتی که نگاه به بزرگواری و کرامت تو کنم، مرا طمع غالب می‌شود. پس اگر عفو کنی و ببخشی، و از تقصیرات و قصورها و گناهان ما درگذری، تو بهترین و نیکوترین و شایسته ترین رحمت آورندگان هستی، و اگر ما را بر این گناهان عذاب کنی و عقاب کنی کارخلافی نکردی و ظلم انجام ندادی.

این عبارت امام سجاد علیه‌السّلام است در دو جنبه ربوبی و جنبه عبودیت و مربوبی، از یک طرف بزرگی و کرامت، و از عظمت رحمت را به او نسبت می‌دهد که: این خود، یک جای واقعاًض دیگری را می‌طلبد برای صحبت که، چگونه رحمت خداوند غالب است و بر همه چیز غلبه کرده؟ و از یک طرف مقتضای عبودّیت و مقتضای بندگی و مقتضای خلقی گناه و سرکشی و عنایت است که راجع به این مسئله نیز مطالبی عرض شد. البته نه امسال در همان سالهای گذشته که چگونه اقتضای اوّلی خلقی و نزول انسان در عالم کثرات، عصیان است و سرکشی و استکبار و فرق بین انسان و بین ملائکه و نفوس قدّسیه از این نقطه نظر عرض شد که در آنها مرتبه عقلی به فعلیت رسیده و صدور گناه از آنها متمشی نیست، از ملائکه صدور گناه متمشی نیست، نه اینکه آنها نمی‌توانند گناه کنند.

چوب و سنگ نمی‌تواند گناه کند زیرا فعل و تصرّفات آنها تصرّفات‌ اختیاری نیست بلکه افعال طبعیه است که به مقتضای بروز علل و اسباب و حوادث تکوینی آنها به تغییر و تبدلاتی آنها مشمول می‌شوند ولی کارهای آنها کارهای اختیاری نیست واز روی اختیار اعمال آنها انجام نمی‌گیرد. پس گناه که در آن گناه جنبه سرکشی لحاظ شده است در آنجا راه ندارد. و عرض شد در سنوات گذشته که آن حقیقت گناه به آن جنبه سرکشی و تمرّد او برمی‌گردد و الّا نفس عمل خارجی این موجب عقاب نخواهد بود، خود نفس عمل خارجی موجب عقاب نیست، آن جنبه استکبار و مقابله با نظام مصلحت اتم که همان نظام تشریع است او مستوجب عقاب است.