تبیین معنای ثواب و گناه

مرحوم آقا می‌گفتند: اگر به یک شخصی یک لحظه، فقط یک لحظه به یک مرد، جمال حورالعین را نشان بدهند، دیگر تا وقتی که عمر دارد دیگر به هیچ زنی تمایل ندارد، اگر یک ذره و یک لحظه فقط یک لحظه نشان بدهند، این‌ها همه مال چیست؟! مال این است که ما دارای استعدادهای محدود هستیم، دارای تحمّل و استعداد محدود هستیم، در این زمینه مطالب زیاد است، مثل شبهای دیگر می‌ترسم وقت بگذرد بعد بگویم ببخشید لذا مطلب را دیگر در آن قضیه و این‌ها ادامه ندهیم.

خب کلام امام سجاد علیه‌السّلام کلام، کلام معصوم است چطور امام علیه‌السّلام این مطلب را می‌فرماید؟ در این قضیه مسئله‌ای که باید به آن دقّت بکنیم این است که بدانیم اصلًا گناه چیست؟ گناه به چه می‌گویند؟ ثواب به چه می‌گویند؟ راجع به این مطلب جا دارد که یک قدری توضیح بدهیم که: آیا گناه عبارت است از قبح فعلی و قبح فاعلی به اصطلاح توأماً یا گناه عبارت است از قبح فعلی تنها! یا این که عبارت است از قبح فاعلی در اصطلاح اهل اصول و همین طور متکلّمین؟! صحبت در این است که حسن فعل و قبحی که مترتّب بر فعل است، این به چه لحاظی مترتّب می‌شود؟!

یک عملی که در خارج انجام می‌گیرد به صرف انجام گرفتن این عمل، آیا شما می‌توانید بگویید که این عمل، عمل نیکو پسندیده است! یا اینکه عمل، عمل قبیح است! می‌توانید بگویید؟! الان این لیوان دست من است و من این لیوان را می‌نوشم این آب خوردن یک فعلی است از افعال و از تصرّفات درست، آیا این آب خوردن قبیح است یا این آب خوردن مستحسن است؟ هیچ کدام نه قبیح است، نه مستحسن است! یک فعلی است از افعال بر اساس غرضی که مترتّب بر این فعل است، بر آن اساس خود این فعل دارای وصف حسن یا دارای وصف قبح می‌شود. خودش فی حد نفسه هیچ چیز نیست، نه قبیح است و نه مستحسن. چرا؟ به خاطر این که همین یک عمل در یک جا می‌تواند قبیح باشد و در یک جا می‌تواند قبیح نباشد، الان ساعت یازده است، یازده شب است، اگر من همین یک لیوان آب را در ساعت یازده روز می‌خوردم و در موقع روزه خوب این عمل مفطر بود، و قبیح و حرام بود. و موجب حدّ بود، همین آب اگر در ملاء عام در شوارع خورده شود در روزه وظیفه حاکم اسلام این است که بیاورد و حدّ بزند، حدّ افطار روزه در ملأ عام، و الان ما مشاهده می‌کنیم که در این وسایل حمل و نقل این مسئله رعایت نمی‌شود. فرض کنید که در هواپیما از یک جا به جای دیگر می‌روند خب عده زیادی از اینا روزه هستند و در هواپیما غذا می‌دهند، و این حرام است! حرام است که در هواپیما غذا داده بشود، برای افرادی که این افراد روزه هستند، یک وقتی فرض کنید که این به اصطلاح روزه‌ای که در اینجا به اصطلاح هست در قبل از ظهراست صبح است خوب، این طبعاً افرادی که به اصطلاح حرکت می‌کنند، این افراد اینها، روزه‌شان شکسته است، خوب در روز است حالا اگر به وطن خود برسند و چیزی نخورده باشند واجب است که درآن جا قصد روزه کنند، ولی در طول سفر اینها روزه نیستند اشکال ندارد، گرچه در همین موقع هم چون ماه مبارک رمضان، به احترام ماه رمضان نباید چیزی داد، آن یک بحث دیگر است ولی بعدازظهر وقتی یک هواپیما حرکت می‌کند، مثلا فرض کنید که از یک شهر به شهر دیگر می‌آید افرادی که در آن هواپیما هستند، اکثراً باید روزه باشند مگر آنهایی که به قصد سفر رفتند دو روزه رفتند، سه روزه رفتند، یا یک مشکلی دارند که روزه نمی‌گیرند بنابراین سرو کردن غذا در هواپیمایی که بعدازظهر مبدأ را به قصد، مقصد ترک می‌کند از اذان ظهر به بعد غذا دادن می‌شود حرام، نباید غذا داد، چرا؟ بر فرض اینکه افرادی در آن جا روزه نباشند، ولکن این افطار در ماه مبارک در ملاء عام این افطار حرام است، خوردن روزه در ملأء عام حرام است، خوب هواپیما ملاءعام است همین است دیگر ملاء عام که فقط خیابان نیست، هواپیما ملاءعام است، قطار ملأعام است، اتوبوس ملأء عام است، این‌ها همه ملاء عام است درست شد.