مرتب سازی:
شش دستور اخلاقی در سوره حجرات
2أعوذ باللَه من الشَّیطان الرَّجیم
بسم اللَه الرّحمٰن الرّحیم
و صلّی اللَه علیٰ محمّدٍ و آلهِ الطّاهرین
و لعنة اللَه علیٰ أعدائِهم أجمعین
خدا در آیۀ ١١ و ١٢ از سورۀ حجرات که چهل و نهمین سوره از سورههای قرآن است، شش امر حرام را خطاب به مؤمنین بیان میکند. در آیۀ ١١ میفرماید:
﴿يٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ لَا يَسۡخَرۡ قَوۡمٞ مِّن قَوۡمٍ عَسَىٰٓ أَن يَكُونُواْ خَيۡرٗا مِّنۡهُمۡ وَ لَا نِسَآءٞ مِّن نِّسَآءٍ عَسَىٰٓ أَن يَكُنَّ خَيۡرٗا مِّنۡهُنَّ وَ لَا تَلۡمِزُوٓاْ أَنفُسَكُمۡ وَ لَا تَنَابَزُواْ بِٱلۡأَلۡقَٰبِ بِئۡسَ ٱلِٱسۡمُ ٱلۡفُسُوقُ بَعۡدَ ٱلۡإِيمَٰنِ وَ مَن لَّمۡ يَتُبۡ فَأُوْلَـٰٓئِكَ هُمُ ٱلظَّـٰلِمُونَ﴾.
نهی قرآن کریم از مسخرهکردن دیگران
یکی از آن شش امر، مسخره کردن است:
«ای مؤمنین، هیچ قوم و دسته و گروهی از مردان شما افراد دیگر را مسخره نکنند؛ زیرا ممکن است آن افرادی که مورد تمسخر قرار گرفتهاند، از آن مسخرهکنندگان بهتر باشند! و هیچیک از زنان نباید زنان دیگر را مسخره کنند؛ زیرا که شاید آن زنان مسخرهشده از زنان مسخرهکننده بهتر باشند!»
نهی، دلالت بر حرمت میکند. اصولیّون بحثی دارند بر اینکه نهی، دلالت بر حرمت میکند. هرجا نهیای از طرف مولا یا شارع تعلّق گرفت و قرینهای بر کراهت نبود، ظاهر امر این است که نهی دلالت بر حرمت میکند. نباید مسخره کنید، یعنی مسخره کردن حرام است، و اگر کسی مسخره کند، مخالفت امر مولوی خدا را انجام داده است و این مستوجب عقوبت است؛ پس یکی از محرّمات شرعیّه مسخره کردن است.
مسخره کردن یعنی انسان در حضور یک شخص یا در غیبت شخصی، کاری بکند یا جملهای بگوید که خوشایند افراد دیگر باشد و دلالت بر تعییب و تعییر آن شخص کند و او را از مقام و منزلتش پایین بیاورد، برای اینکه چندتا از افرادی که در محضر انسان حاضرند، بخندند و خوشحال بشوند؛ این را مسخره کردن میگویند. معنای استهزاء هم مرادف یا قریب به همین معنا است.
بنابراین انسان اگر مؤمنی را مسخره کند کار حرام کرده است؛ حتّی اگر او هم هیچ نگوید و در مقابل انسان ساکت باشد یا بخندد، چون معلوم است کسی که انسان او را مسخره میکند، راضی نیست و از روی حیا و خجلت چیزی به انسان نمیگوید. اینکه انسان دو کلمه بگوید تا دیگری بخندد، مسخره کردن میشود و این کار حرام است؛ مرد باشد یا زن باشد [فرقی نمیکند]؛ چون این تمسخر دلالت بر عیب میکند و شاید آن شخص مسخرهشده از شخص مسخرهکننده بهتر باشد!