نظرلطف و رحمت پروردگار متعال نسبت به همه بندگان

اما وقتی که ما نگاه به خدای متعال بکنیم می‌بینیم برای خدای متعال این مسائل نیست. نظر و ارتباط او نسبت به بندگان بر اساس نیاز و عدم نیاز نیست. یکسان است. نه چون این را بیشتر دوست دارد بیشتر به آن می‌رسد، آن را کمتر دوست دارد کمتر برسد. هیچ این حرفها نیست. خدای متعال نسبت به همۀ بندگان، گاهی از اوقات برای انسان ممکن است یک حالت یأسی پیدا بشود، خدا هم دیگر ما را وِل کرده است. خدا هم دیگر با ما کاری ندارد. خدا هم دیگر فرض بکنید که، کَأنّه برای او تفاوتی ندارد. وضعیّت ما به این طرف یا به آن طرف برای او فرق نمی‌کند. در حالتی که خدای متعال نَظرۀ او نسبت به بندگانش نَظرۀ واحده است. و هر کسی را بر طبق قابلیّتش، به همان مقدار در آن نظر می‌اندازد. نه اینکه نظر نکند.

لذا در اینجا حضرت می‌فرمایند که این جنبۀ ربانیّت و تربیت تو در حال صِغَر شامل حال من گشته است حال صِغَری که هیچ‌گونه اعتمادی به کسی نیست. یک بچّه به چه شخصی اعتماد می‌کند؟ و چطور می‌تواند منابع را برای خود تحصیل کند؟ و مضّار را از خود دفع کند؟ چه شخصی و چه ذاتی سلسلۀ عوض را جوری تربیت می‌دهد که مِهر یک بچّه را در دل او می‌اندازد و او را مکلّف می‌کند بر اینکه او را بزرگ کند؟ موانع را از سر راه بر می‌دارد. مَضّار را از جلوی او بر می‌دارد. آنچه را که برای رشد و تکامل اوست، در حال طفولیّت فراهم می‌کند. مهر و عطوفت مادری را موجب حرکت مادر و تربیت و آمادگی بچّه قرار می‌دهد. عطوفت پدری را موجب رشد بچّه قرار می‌دهد. علل و اسباب ظاهری و عادی در راه نموّ طفل بکار می‌گیرد. چه کسی این کار را انجام می‌دهد؟ خدا دارد انجام می‌دهد دیگر. و برای این مسأله امثلِۀِ ظاهری و عجائبی از حکایات وجود دارد که چطور خداوند متعال یک بچّه را از کودکی پرورش می‌دهد و نعمتهای خود را شامل حال او می‌گرداند تا او را به سنّی برساند که بتواند قابلیّت برای درک معارف و رشد تکاملی را پیدا کند. همۀ اینها بدست کیست؟ بدست پررودگار است. و اگر بخواهیم در این قضیّه صُحبت کنیم یک ماه رمضان کافی نیست، که چطور از همان هنگام جنین بودن این سلسلة علل و اسباب دست به دست هم می‌دهند تا اینکه بیایند اعضاء را تشکُّل بدهند افکار را تشکُّل بدهند و بدن را بسازند و تمام مقدّمات از قبل آماده شده است. و همه رله شده است در سمت تکاملی این بچّه، همه دارد حرکت می‌کند. و نفوس به هیجان می‌آید و اراده‌ها همه به هیجان می‌آید، برای اینکه این قضیّه صورت عمل به خود بگیرد. این چیست؟ آن محبّت مادری از کجا آمده است؟ محبّت پدری از کجا آمده است؟ افراد دیگر از کجا آمده‌اند؟ محبّتهای دیگر از کجا آمده است؟ در اینجا مسائل و اسرار عجیبی است.