خداوند متعال شیطان را برای تکامل بشر خلق کرده است

راجع به مسئله ابلیس و كیفیت خلقت او در جلسه گذشته نسبتاً مشروح مطالبی عرض شد. عرض شد كه خلقت ابلیس عین مصلحت است و اگر خلقت ابلیس نبود انسان به نقطه تكاملی خود نمی‌رسید. آهنی كه باید تبدیل به یك فلز بسیار قابل استفاده و یا شمشیری كه گرانبها و پربهاء است بشود نیاز به كوره دارد، نیاز به مخزن و جایگاهی دارد كه گداخته بشود، داغ بشود. سرد می‌كنند دوباره آن را داغ می‌كنند، موادی به آن اضافه می‌كنند تا اینكه بتواند به آن شكلی كه قابل استفاده است در بیاید؛ و الّا اگر همان آهن ابتدایی را بخواهند به‌كار ببرند با اوّلین ضربه كج می‌شود، به اوّلین جایی كه اصابت بكند می‌شكند. باید این اعمال بر روی او انجام بگیرد. طلایی را كه بخواهند به شكل زیور در آورند و از او حُلی‌¹ بسازند باید این را گداخته كنند، آب كنند، مواد زائد او را كه روی سطح می‌آید بگیرند و بعد او را خالص، در معیار بالا ارائه بدهند؛ بدون اینها نمی‌شود.

هر چیزی در عالم طبیعت و در عالم تكوین برای رسیدن به نقطه مطلوب و آن غایت مقصود مراتبی را باید بگذرانند. از نقطه نظر تربیتی وجود انسان هم از این مسئله و از این مبنا مستثنا نیست. تا انسان در بوته آزمایش قرار نگیرد آن خصوصیاتی كه مانع از تحوّل و تغیر انسان است آن خصوصیات برای انسان منكشف نمی‌شود؛ تا انسان به سر كلاس درس نرود معلّم نقاط ضعف تحصیلی او را به او گوشزد نمی‌كند، تا انسان در خدمت استاد مبرّزی به حرفه‌ای نپردازد نقاط نقصان او برای او منكشف نمی‌شود. كسانی كه پیش یك استاد خط می‌روند فقط كار استاد خط، تعلیم و نوشتن نیست بلكه كیفیت نقصان‌هایی را كه موجب شده است این خط به این صورت دربیاید و یا نقاط مطلوب و قوّت برای شاگرد توضیح داده می‌شود.