حقیقت دنیا و نحوه ارتباط انسان با آن‏

نكاتی در این فقره وجود دارد. البته در جلسات گذشته مسائل با یك شرح بیشتری عرض شد. در واقع امام صادق علیه السّلام در این فقره به صدد نتیجه گرفتن از مطالب گذشته هستند. چون خود حضرت این مطالب را توضیح دادند و بیان كردند و هر سه فقره را روشن كردند كه مقصود چیست. ما هم به اندازه سعه وجودی خود و قصور ادراك خود و نقص عقل خود و كمی بضاعت خود، راجع به فرمایشات امام صادق علیه السّلام توضیحاتی خدمت دوستان عرض كردیم. دو سه نكته در این عبارت وجود دارد:

مطلب اول اینكه حضرت می‌فرماید دنیا و ابلیس و مردم برای او آسان و بی‌ارزش خواهند شد. این سه تا را حضرت در كنار هم قرار داده. دنیا و شیطان و خلق. مقصود از خلق كیست؟ بنی‌آدم دیگر، و الّا غیر بنی‌آدم كه منظور از كلام امام صادق نیست. حیوانات كه بندگان خدا كاری با ما ندارند، جنّ و ملك هم كه همه به حساب و برنامه و تكلیف خودشان هستند. منظور از این مسئله همین مردم هستند كه انسان با آنها سروكار دارد، با آنها دادوستد دارد، با آنها حشر و نشر دارد و با آنها رفت‌وآمد دارد. مسئله این است. حال ببینیم كه چگونه است كه امام علیه السّلام این مسئله و این مطلب را به یك نسق و به یك منوال ذكر كردند.

مطلب دوم این است كه چطور می‌شود كه اینها در نزد انسان راحت و آسان و بی‌ارزش بشود.

مطلب سوم اینكه حضرت در اینجا می‌فرماید خداوند اگر به شخصی این توفیق را داد. چرا مسئله، انتساب به پروردگار پیدا كرده، درحالی‌كه فرمایشات امام علیه السّلام به «عنوان» به خود او برمی‌گردد. تو این كار را انجام بده، تو باید در نزد خود این عمل را انجام بدهی، این امور را انجام بدهی. مایملك خود را از خود نبینی، تدبیر خود را به مدبِّر امور واگذار كنی، اشتغالت باید به همه تكالیف آمره و تكالیف ناهیه باشد. حضرت خطاب به «عنوان» می‌كند و خطاب به من و شما می‌كند. بعد می‌فرماید كه اگرخداوند اكرام كرد فرد و بنده‌ای را و توفیق داد و او را بزرگ گردانید، در این صورت این قضیه برای اوحاصل خواهد شد؛ دیگر شیطان در نزد او پست خواهد شد، ارتباط با شیطان برای او راحت خواهد شد، در دست و پنجه نرم كردن با شیطان به مشكل نمی‌افتد، شیطان در دست او موم خواهد شد. در ارتباط با مردم آن راه صحیح را انتخاب می‌كند، مردم نمی‌توانند برای او مشكل ایجاد كنند. این به چه نحوی هست؟ و همین‌طور مطالب دیگر.