كیفیت تأثیر اعمال و رفتار انسان بر نفس و ملكوت او

أعوذباللَه من الشيطان الرجيم‌

بسم اللَه الرحمن الرحيم‌

وصلّى اللَه على سيّدنا و نبيّنا أبى القاسم محمّد

وعلى آله الطّيّبين الطّاهرين و اللعنة على أعدائهم أجمعين‌

 امام صادق علیه‌السّلام در حدیث شریف عنوان میفرمایند كه: «و جملة اشتغاله فیما امره تعالی به و نهاه عنه» آن بنده‌ای كه خود را در تحت عبودیت و اطاعت پروردگار در می‌آورد و می‌خواهد نصیب خود را به بهترین وجه و به احسن طرق و به اكمل مراتب فعلیت بگذراند، آن شخصی است كه جمیع امور خود را و اشتغال خود را منحصر می‌كند برآنچه كه خداوند امر كرده و برآنچه كه او نهی كرده است.

 راجع به این فقره‌ی از كلام امام علیه‌السّلام عرض شد كه دیدگاهها و انظار مختلفی وجود دارد. دیدگاه اول دیدگاهی بود كه انسان به نفس افعال و كیفیت تأثیر آنها بر رشد و تكامل نفس نظر داشته باشد. عرض شد كه نفس عبارت است از پدیده‌ای كه خدای متعال او را از مقام توحید و بساطت به مراتب تعینات و عالم كثرات نزول داده است البته در این مرتبه از نزول حكمتی نهفته است كه عبارت است از تكامل و رسیدن به فعلیت و بروز و ظهور آنچه را كه در درون خود مخفی داشته است. مثالش خیلی روشن است و برای همه ما این قضیه مشهود است كه افراد در وجود خودشان و در كمون نفس خودشان، برای رسیدن به مراتبی از جهات وجودی كه در این دنیا هست، چه جهات مادی و چه جهات معنوی دارای استعدادهایی هستند ولی این مسئله به منصه بروز و ظهور نمی رسد، مگر اینكه انسان نفس خود را در تحت تربیت خاصی كه آن تربیت خاص منتهی می‌شود به این مرتبه، دربیاورد.

 انسان استعداد و آمادگی برای رسیدن به بالاترین مراتب علمی از همین علوم متداول روز را دارد، ولی تا وقتی كه اهتمام نسبت به مطلب نداشته باشد و آستین همت بالا نزند و خود را با شرایط مشكل برای رسیدن به مطلب وفق ندهد، در همان مرتبه می‌ماند. اگر هزار سال هم بر او بگذرد، اگر عمر نوح را هم بكند، باز به نتیجه ای نمی رسد، با همان روز اولش تفاوتی ندارد زیرا گذران شب و روز و ماه و سال تاثیری بر رشد و تكامل انسان ندارند، چه انسان بیست سال از عمر او بگذرد چه دو هزار سال بگذرد هیچ تفاوتی از نقطه نظر رشد و تكامل روحی مترتب نمی شود و هر لحظه ای از عمرخود را كه در این طریق بگذراند، به همان مقدار و به همان لحظه نصیب دارد. اگر یك صفحه از این كتاب را بخواند به اندازه یك صفحه بهره برده است، دو صفحه بخواند دو صفحه بهره برده است. فلهذا خدای متعال برای وجود انسان یك حصه و سهمی از عمرقرار داده است. راجع به این مسئله گمان می‌كنم اشاراتی در چند سال پیش بود، نمی دانم نظر رفقا هست یا نه؟ الان گذرا برای ارتباطمان با این مطلب این قضیه و مطلب را عرض می‌كنم، كه هر شخصی در این عالم‌