دیدگاه مكتب عرفان در ارتباط با تكالیف شرعیه و دستورات الهى

شكی نیست بر اینكه خدای متعال این انسان را كه خلق كرده است قطعاً وجود این انسان، هم براساس تجربه و هم براساس برهان هر دو تجربه عملی هم این مطلب را ثابت می‌كند چطور اینكه برای همه این مسئله مسلم است اگر انسان در مقام تربیت و تكامل برنیاید به همان قسم از دنیا خواهد رفت كه به همان قسم به این دنیا آمده است. این یك تجربه‌ای است كه برای همه افراد است؛ فرض كنید كه شخصی در اینجا بدنیا بیاید، وقتی‌كه به دنیا می‌آید مشاعری ندارد، ادراكی ندارد، خصوصیاتی ندارد. فقط از نقطه نظر حیوانی و نباتی خصوصیات و آثار نبات كه عبارت است از رشد و تولیدمثل و حیوان كه ادراك و شعور ظاهری است بر این اساس این حركت می‌كند، رشد پیدا می‌كند، می‌آید بالا همین‌طور با توجه به عدم ورود در مجامع تربیتی و در مجامع فرهنگی.

شما یك انسان را در نظر بگیرید كه این انسان در جنگل بدنیا آمده و هیچ كسی ارتباطی با او ندارد و در یك جزیره‌ای دورافتاده‌ای است. از همان ابتدا شروع می‌كند به رشد كردن، هیچی نمی‌فهمد تا وقتی‌كه پنجاه شصت سال بخواهد از این دنیا برود غیر از درخت و پرنده و حیواناتی كه در دوروبرش هستند ادراكی بر او اضافه نمی‌شود، مشاعر او رشد نمی‌كند، چون با محیط فرهنگی اطراف خودش ارتباط ندارد. یعنی با تمدّن ارتباط ندارد، با جامعه ارتباط ندارد، با افراد مختلف دارای افكار گوناگون ارتباطی ندارد، فقط بزرگ می‌شود خیلی بخواهد آن حالات حیوانیت كه در سایر افراد هست در او بروز و ظهور پیدا می‌كند فقط در همین مقدار، بیش از این مقدار دیگر تفكری ندارد و بعد هم از دنیا می‌رود. این سیر مرتبه انسان در صورتی‌كه در تحت تربیتی قرار نگیرد. حالا كاری نداریم به اینكه ممكن است خدای متعال بواسطه بعضی از فیوضات و عنایات خاصّه خودش، او را یك‌مرتبه متوجه كند جرقه‌ای در دلش بزند به این مطالب كاری نداریم بر حسب عادی و عرف كار داریم. الان شما تصور كنید در این كره خاكی چه قبائلی هستند. در كشورهای مختلف كه اینها از تمدّن به دور هستند الان هم هستند. اگر شما بخواهید بروید مطالعه كنید در حالات آنها می‌یابید كه افكار و خصوصیات آنها حتی بچه‌های ما هم نمی‌تواند این مطالب را درك كند؛ یعنی افكار بسیار پایین و معاشرت بسیار پایین و ارتباطات در محدوده یك زندگی حیوانی منتها حالا یك قدری بهتر و یك چند در صدی اضافه بر این اصلًا به‌طوركلی معنا ندارد.