نظام تربیتى و تكاملى انسان بر اساس حفظ ظاهر و توجه به باطن

شب را در منزل بگذران و مقصود از آن مِی، ارتباط با پروردگار، برخاستن، نماز خواندن، قرآن خواندن و با خدا راز و نیاز كردن در دل شب است. این تعبیر به می‌جَلوات الهی بر انسان در هنگام شب می‌آید، شب این كار را انجام بده، روز دنبال كسب برو كه حالا صحبتش می‌شود كه چرا باید روز به دنبال كسب رفت و انسان اگر به دنبال كسب نرود همان ضرری را می‌بیند كه از بیرون بودن در شب و اشتغال در شب نصیب او خواهد شد. روز دنبال می‌خوردن نَرو، روز به دنبال در منزل بودن و به خود مشغول بودن و عبادت كردن نباید باشی، البته حدّ دارد. حدّش را عرض می‌كنم، كه اگر بخواهی شبت را به آن طور بگذرانی و روزت را هم بخواهی به این قسم بگذرانی، دل چون آینه در زنگ ظلام اندازد. دل چون آینه را زنگ می‌زند، دل باید صاف باشد، صیقلی بشود برای اینكه جَلوات جمالیه و جلالیه پروردگار در این دل انعكاس پیدا كند. امّا وقتی كه دل زنگ بزند ...

شما آینه را در نظر بگیرید، این آینه زنگ بزند تمام پشتش همه بشود سیاه غیر از سیاهی چیزی پیدا نیست هر چه در كنار او بایستید خودتان را نمی‌بینید، چون این آینه زنگ زده، امّا اگر بیایید این زنگ را پاك كنید این آهن را صیقل بدهید صیقل به نحوی كه هیچگونه‌زنگاری در آن نباشد، شما صورت خودتان را می‌توانید در او مشاهده كنید. روز باید برای كسب هنر كوشید، حالا این كسب هنر چیست یك مقداری را عرض كردیم در مجلس گذشته، یك مقداری هم امروز عرض می‌كنیم.

بنابراین نظام تربیتی و تكاملی پروردگار برای انسان، نظام حفظ ظاهر و توجّه به باطن در دو مرتبه و در دو مرحله شب و روز است. یعنی آن‌طور كه خداوند متعال انسان را خلق كرده و نفس انسان را براساس آن قانون خلقت قرار داده است و آن سنّت الهی كه قابل تغییر و تبدیل نیست، سنّت یعنی عمل به قانون در هر موردی كه متناسب با همان مورد است، این می‌شود سنّت. این ظرفی كه الآن در كنار من هست این گنجایش این مقدار از مایع را دارد و ظرفیت برای این مقدار را دارد و تحمّل این مقدار را می‌كند، حالا شما این را در یك دستگاه تحت فشار قرار بدهید و اضافه بر آن میزان تحمّلش فرض بكنید كه هوا بخواهید به آن داخل بكنید یا آب بخواهید به آن داخل بكنید این یك مقداری تحمّل می‌كند بعد یك مرتبه منفجر می‌شود، این سنّت، سنّت خلاف است. عمل به سنّت نسبت به این ظرف این است كه همان مقدار فشاری كه باید بر این وارد بشود و اطراف این بتواند تحمّل آن فشار را داشته باشد ما به همان مقدار او را تحت فشار قرار می‌دهیم اضافه بر آن نَه.