مرتب سازی:
حقیقت و جایگاه مسئلۀ مشورت در حكومت اسلام
2أعوذُ باللَه منَ الشَّيطان الرَّجيم
بِسمِ اللَه الرَّحمنِ الرَّحيم
الحَمدُ لِلَّه رَبِّ العالَمين
وَالصَّلوة والسَّلام عَلى سَيِّد المُرسَلين و أشرَف النَّبيّين
مُحمَّدٍ وَ آل ه الطَّيّبي ن الطّاه رين
وَاللَعنةُ عَلى أعدائهِم أجمِعين
إلى يومِ الدّين
قال الامام الصّادق عليهالسّلام: و لا يدَبِّرُ العَبْدُ لنَفسِهِ تدبيراً.
حضرت میفرمایند: بنده تدبیری نباید بیندیشد، در قبال تدبیر و مشیت پروردگار، اراده و اختیار استقلالی نباید داشته باشد. فقرهای كه بسیار مورد بحث و مورد توجّه قرار گرفته بود. و فروع و شُعَبِ مختلفی را اقتضاء میكرد.
بحث، در جلسات گذشته مربوط به اصل مهمّ و زیربنایی شور و مشورت در حكومت اسلام بود. و عرض شد بنای عقلاء در همه جوامع بشری، بما هم عقلا، یعنی از نقطه نظر مُدْركات عقلی و مستقلات عقلیه براساس متابعت طریق احْسن، و طریق اقرب به واقع است.
یعنی اصل اوّلی در زندگی انسان، متابعت طریقی است كه آن طریق و آن راه، یا عین واقع باشد در صورت امكان، یا نزدیك به واقع باشد. این اصل اوّلی، در تمام زوایای زندگی انسان، باید مورد توجّه قرار بگیرد. در ارتباطات عمومی انسان، در معاشرتها، در مسائل شخصی، در كیفیت سلوك، و اعتدال مزاجی، منظور از مزاج، در اینجا، مزاج روحانی است. باید حركت انسان، حركتی باشد كه از نقطه نظر وصول به حق، و وصول به واقع نزدیكتر و استوارتر و پابرجاتر باشد. این اصل اوّلی است. و یك انسان، برای رسیدن به مراتب كمالیه خود، باید در هر مرتبه، این اصل را رعایت كند. این مراقبهای را كه بزرگان در تمام مدّت حیات و طول استفاده تلامیذ و شاگردان خودشان دستور میدادند، به این نكته توجّه دارد. یعنی انسان در هر قدمی كه برمیدارد، در هر كلامی كه ادا میكند و در هر تفكّری كه میكند، این اصل را باید رعایت كند.
روایتی است، بسیار قابل توجه، از رسول اكرم صلّی اللَه علیه و آله و سلّم، حضرت میفرمایند: حضرت عیسی علی نبینا وآله وعلیه السّلام به حواریون و بهمردم دستور میدادند كه از انجام عمل زشت و از انجام زنا بپرهیزند. اما من به امتم امر میكنم كه حتّی تفكّر زنا را هم نكنند. زیرا تفكر زنا، مانند تودههای دخان و دودی میماند كه از كنار دیوار متصاعد است و گرچه، آن لهیب آتش و حرارت سوزان آتش، كسانی را كه در پشت دیوار هستند فرا نمیگیرد، ولی از اثرات این دود، آنها مریض میشوند و متأثر میشوند.