حقیقت سلوک رعایت دو جنبه توحید وکثرت

(وَ إِذا خاطَبَهُمُ الْجاهِلُونَ قالُوا سَلاماً) «وقتی كه جاهلون با آنها برخورد می‌كنند، اینها سلام می‌كنند» نه این كه‌ (قالُوا سَلاماً) یعنی این كه سلام می‌كنند، اینها با سلام رد می‌شوند، با سِلم رد می‌شوند، با سلامت رد می‌شوند، با سِلم و سلامت رد می‌شوند. چون حقّ روشن است و انسان حقّ را یك مرتبه می‌گوید اگر طرف پذیرش داشت، می‌پذیرد و اگر پذیرش نداشت هر چه بیشتر در مقام مقابله بخواهد بربیاید، بیشتر به این كثرات دامن می‌زند. چون تقابل بر پایه حق كه نیست بر پایه چیست؟ معارضه است، بر پایه زمین زدن است. منتها در این زمین زدن خدا را ما به وسط می‌كشانیم، خدا را می‌آوریم. ولی در واقع چیست؟ داریم دور و بر خودمان داریم دور می‌زنیم.

(وَ الَّذِينَ إِذا أَنْفَقُوا لَمْ يُسْرِفُوا وَ لَمْ يَقْتُرُوا وَ كانَ بَيْنَ ذلِكَ قَواماً)¹ عبادالرّحمن كی‌ها هستند؟ «عبادالرّحمن آنهایی هستند كه وقتی انفاق می‌كنند، اسراف نمی‌كنند به اندازه می‌دهند» این طور نیست كه وقتی كه یك مالی را بخواهند اعطا كنند بیش از آن مقدار؛ شاید بیش از آن مقدار برای او صلاح نباشد. (لَمْ يُسْرِفُوا وَ لَمْ يَقْتُرُوا) «كم هم نمی‌گذارند» (وَ كانَ بَيْنَ ذلِكَ قَواماً) «رعایت عدالت و رعایت قَوام و اعتدال را دارند.» افراد مختلفند، خصوصیات افراد مختلف است، شئونات افراد مختلف است و بر حسب رعایت شئونات افراد، این مسأله حائز اهمیت است. یك روز امیرالمؤمنین علیه‌السّلام به یك نفر فرمودند: فلان مبلغ از اموال خرما را برو چند وَثَق كه دهها كیلو و شاید به صدها كیلو اینها می‌رسد به فلان كس بده، از فلان مالی كه در نخلستان دارم. آن شخصْ مباشر بود و از طرف امیرالمؤمنین ظاهراً این اموال را تقسیم می‌كرد رو كرد به حضرت گفت: آقا! من این را می‌شناسم، این طوری كه شما می‌گویید هم نیست، اوّلًا عائله چندانی ندارد و نیازش هم این طور نیست. امیرالمؤمنین علیه‌السّلام ناراحت شدند فرمودند: أنا اعْطى وَ انتَ تَبخَل؟ «من دارم می‌دهم تو داری بخل می‌كنی؟» حضرت فرمودند: تو نمی‌دانی كه این چه شخصی است، این چه وضعیتی دارد.