مرتب سازی:
لزوم سیر ترتیبى مراتب علم پروردگار
5بنابراین حتی لذات ظاهری دنیوی مانند غذا خوردن، بوییدن گل یا عطر و دیدن مناظر زیبا جنبه برزخی و مثالی دارد، زیرا اصلًا لذت امری مجرد است و مادی نیست. انسان خیال میكند مغز و دست او لذت برده است، بااینكه دست بهجز گوشت و استخوان چیزی نیست؛ یا گمان میكند بینی او عطر را استشمام كرده یا زبان طعم غذا را چشیده است، درحالتیكه این مثال اوست كه طعم غذا را چشیده یا عطر را استشمام كرده و لذت برده است؛ موطن ماده (گل یا طبیعت زیبا) در خارج است و احساس لذت شما از آن، جنبه تجرّدی دارد و با خود طبیعت و گل متفاوت است.
مجرّد بودنِ علتِ ابتهاج حاصل از رؤیاهای شیرین
وقتی شما در عالم خواب امیرالمؤمنین یا امام زمان یا یك ولی الهی را میبینید، دیگر به بدنتان كاری ندارید؛ بلكه فقط همین صورت برای شما تمثل پیدا میكند و وقتی از خواب برمیخیزید حالت شعف و انبساطی احساس میكنید كه قبل از آن نداشتید. بااینكه مسئلهای حسی برای شما در خواب پیدا نشده، صرف ادراك این صورت موجب نشاط شماست، و باید هم اینطور باشد؛ زیرا اصل لذت، امری مادی نیست؛ بنابراین آنچه در عالم خواب اتفاق میافتد، مسئلهای غیرعادی نیست و كاملًا طبیعی میباشد.
مرتبه سوم: ادراك معانی
حال اگر شما امام علیهالسّلام یا بزرگی را در خواب ببینید و غیر از صورتی كه از همنشینی با آن احساس لذت میكنید حالتی از او به شما سرایت كند كه قابل توصیف نباشد، در آن مرتبه ادراك آن معنی حالت و شعفی را بهوجود آورده است كه با دیدن صورت پیدا نمیشود، بلكه مرتبه بسیار بالاتری است.
مرتبه اعلی: ادراك علوم از ذات پروردگار بدون وساطت ماسویاللَه
اینها مراتب مختلفی است؛ همینطور بهجایی میرسد كه اصلًا از حدّ گفتن و بیان مسئله خارج است! روایت ذیل از پیغمبر اكرم صلی اللَه علیه و آله و سلم به همین مطلب اشاره دارد؛ حضرت میفرمایند: