كیفیت نزول اسماء كلیه پروردگار در عالم وجود

همان‌طور كه یك لیوان به‌واسطه دست انسان حركت می‌كند و بدون آن حركتی ندارد، نفس مبارك پیغمبر اكرم صلی‌اللَه‌علیه‌وآله تدبیر كل عالم را به‌دست دارد، بلكه اصلًا وجود همه عوالم و تعینات عالم كثرت چه عالم مُلك كه عالم شهادت است و چه عوالم ملكوت به‌واسطه نفس پیغمبر است. یعنی دست انسان فقط می‌تواند لیوان را حركت دهد اما نمی‌تواند آن را خلق كند اما جمیع عالم به‌واسطه نفس پیغمبر اكرم صلی‌اللَه‌علیه‌وآله وجود پیدا كرده است. به عبارت ساده‌تر: اگر پیغمبر اكرم صلی‌اللَه‌علیه‌وآله خلق نم. ی‌شدند هیچ موجودِ ممكنی در عالم تحقق پیدا نمی‌كرد؛ یعنی اولین مخلوق پروردگار در سلسله علّیت، نفس مبارك پیغمبر اكرم است.¹

حال پیغمبر اكرم صلی‌اللَه‌علیه‌وآله با این خصوصیت كه تمام عوالم مُلك و ملكوت زاییده وجود اوست نه‌تنها تاكنون به علم خداوند پی‌نبرده است، بلكه تا قیام قیامت و در بی‌نهایت نیز پی نخواهد برد، چه برسد به بقیه موجودات؛ زیرا علم خداوند لایتناهی است.

بنابراین، نكته‌ای كه بعضی بزرگان و عرفاء در كتب خود ذكر می‌كنند كه: سالك به‌واسطه فناء ذاتی به علم لایتناهی می‌رسد، به این معنا نیست كه علم لایتناهی در وجود این شخص متناهی می‌شود و او بر علم لایتناهای الهی احاطه پیدا می‌كند به‌نحوی‌كه دیگر هیچ مسأله‌ای از عوالم ربوبی بر او مخفی نخواهد بود، بلكه مراد آنها این است كه: ما در مورد احاطه بر علم الهی دچار محدودیت‌های متفاوتی از نظر مكانی، زمانی و سِعی هستیم و هركسی برحسبِ مقدارِ ظرفیت و تجرد نفسانی‌ای كه پیدا كرده است، از آن علم الهی بهره‌مند می‌شود؛ ولی كسی‌كه آن محدودیت‌ها از او برداشته شود و به مرتبه فناء ذاتی برسد و بعد از آن بقاء پیدا كند و دوباره در یك محدودیت وجودی قرار گیرد زیرا مرتبه بقاء مرتبه محدودیت است دیگر در استفاده از اسم علیم حدی ندارد.

به‌عبارت‌دیگر: در هر آنی كه بر او می‌گذرد بدون اینكه هیچ حدی برای استفاده وجود داشته باشد، اسم علیم پروردگار كه اسم اطلاقی و لایتناهی اوست بر او جلوه می‌كند، و حدّ آن فقط حدّ ظرفیت وجودی خود شخص است. یعنی پیغمبر اكرم صلّی‌اللَه‌علیه‌وآله به مقدار ظرفیت وجودی خود و هركدام از ائمّه علیهم‌السّلام و اولیاء به مقدار سعه وجود خودشان از اسم علیم استفاده می‌كنند، ولی این استفاده بی‌انتهاست؛ به‌عنوان مثال یك لوله دو اینچی و یك لوله بیست اینچی را فرض كنید كه هركدام از آنها به دریایی لایتناهی وصلند كه دائماً از این دریا آب می‌گیرند، ولی هركدام به لحاظ سعه وجودی خودشان.