كیفیت نزول اسماء كلیه پروردگار در عالم وجود

أعوذُ باللَه منَ الشّيطانِ الرّجيم‌

بسمِ اللَه الرّحمنِ الرّحيم‌

الحمدُ لِلّه ربِّ العالمينَ و الصّلاةُ و السّلامُ على أشرفِ المرسلينَ‌

وخاتمِ النّبيينَ أبى القاسمِ محمّدٍ و على آلِهِ الطّيبينَ الطّاهرينَ‌

واللعنةُ على أعدائِهم أجمعين‌

امام صادق علیه‌السّلام به عنوان بصری می‌فرمایند:

يا أبا عبد اللَه! ليسَ العلمُ بِالتّعلُّم، إنّما هو نورٌ يقعُ فى قَلب مَن يريدُ اللَه تَباركَ و تَعالى أن يهديه؛ فَإن أرَدتَ العلمَ فَاطلُب أوّلًا فى نَفسِكَ حقيقة العُبودية و اطلُبِ العِلمَ بِاستِعماله و استَفهمِ اللَه يفهِمكَ.

«علم به تعلّم و یادگیری نیست بلكه نوری است كه خداوند در قلب هركسی كه بخواهد او را هدایت كند، قرار می‌دهد؛ پس اگر می‌خواهی به علم برسی در وهله اول باید حقیقت عبودیت را در نفس خود محقّق كنی ...»

علم و عبودیت با هم مرتبط هستند و بدون عبودیت علم حاصل نمی‌شود. حقیقت علم، عبارت از نزول یك معنا از معانی واقعیه از اسم علیم پروردگار است. خداوند متعال دارای سه اسم علیم و قدیر و حی است و سایر صفات الهی مانند خالقیت، رحمانیت، رحیمیت و رازقیت از این سه اسم نشأت می‌گیرند. این سه اسم لازمه ذات و لاینفك از ذات هستند نه اینكه چنان‌كه بعضی معتقدند عین ذات باشند؛ به عبارت دیگر: علم و قدرت و حیات لازمه حقیقت ذات پروردگار و همچنین‌لازمه هر موجودی در خارج هستند؛ یعنی اگر وجودی بخواهد در دنیا تحقق پیدا كند، باید عالِم به خود، قادر بر ادامه زیست و حیات خود و حی باشد. و این حقیقت در همه موجودات، اعمّ از انسان‌ها، ملائكه، حیوانات، نباتات و جمادات و غیره وجود دارند؛ گرچه خودِ وجودِ آن موجود مرتبه اعلای علم و حیات و قدرت است ولی انفكاك این سه اسم از آن موجود، مستحیل و ممتنع است.¹

در جلسه گذشته عرض شد كه تمام آنچه در این عالم اتّفاق می‌افتد نزول اسماء الهی است؛ یعنی اسماء الهی به‌واسطه تأثیر در صفات كلّیه و صفات كلّیه به‌واسطه تأثیر در صفات جزئیه، موجب می‌شوند كه تمام وقایع عالم هستی اعمّ از عالم مجرّد یا مادّه وجود خارجی پیدا كنند؛ بدین معنا كه: زمانی‌كه اسم كلی پروردگار تنازل می‌كند، یك موجود كه بسیار ضعیف‌تر از آن جهت كلی است در عالم خارج تحقق پیدا می‌كند.²