كیفیت نزول حقیقت علم در مجارى عالم وجود

پس بنابراین بدانید كه مرد تمام عیار چنین مردی است، مرد نیكو و پسندیده و استوار چنین مردی است؛ پس حتماً به او تمسك كنید! و به رویه و منهاج‌و سیره او اقتدا نمایید! و به‌وسیله او به‌سوی پروردگارتان متوسل شوید! چون درخواست و دعای او رد نمی‌شود و طلب و خواهش او دچار حرمان نمی‌گردد.»¹

سخن جذاب، ارتباط خوب، حسن سلوك و علم و اطلاعات، همه وسائط و ادواتی است كه یك شخص باید برحسب موقعیتش برای نفوذ در دل یك طیف داشته باشد، ولی اینها فایده ندارد؛ لذا امام صادق علیه‌السّلام می‌فرمایند:

«لَيسَ العِلمُ بِالتّعلُّمِ، إنّما هو نورٌ يقَعُ فى قلبِ مَن يريدُ اللَه تبارك و تعالى أن يهدِيهُ.»

شرح و تفسیر آیه أنزل مِنَ السّماءِ ماءً فَسالَت أودِیةٌ بقَدَرِها

آیه ذیل، مسائل و جریاناتی را كه در عالم دنیا اتفاق می‌افتد، بسیار عجیب، باز و روشن می‌كند؛ می‌فرماید:

(أَنْزَلَ مِنَ السَّماءِ ماءً فَسالَتْ أَوْدِيَةٌ بِقَدَرِها فَاحْتَمَلَ السَّيْلُ زَبَداً رابِياً وَ مِمَّا يُوقِدُونَ عَلَيْهِ فِي النَّارِ ابْتِغاءَ حِلْيَةٍ أَوْ مَتاعٍ زَبَدٌ مِثْلُهُ كَذلِكَ يَضْرِبُ اللَه الْحَقَّ وَ الْباطِلَ فَأَمَّا الزَّبَدُ فَيَذْهَبُ جُفاءً وَ أَمَّا ما يَنْفَعُ النَّاسَ فَيَمْكُثُ فِي الْأَرْضِ كَذلِكَ يَضْرِبُ اللَه الْأَمْثالَ).²

«خداوند آب را از آسمان فرو فرستاد و هر وادی و محلی به‌اندازه ظرفیت خودش از آن بهره‌مند و پر گردید. در اثر جریان سیل، بر روی آن كفی بالا آمد و روی آب را پوشانید. و از آنچه را كه مردم در آتش بر آن می‌دهند و آتش را بر آن مشتعل می‌كنند تا زینتی یا متاعی برای خود بسازند نیز یك چنین كفی بر روی آن پدیدار می‌شود. خداوند این‌چنین حقّ و باطل را در هم می‌آمیزد؛ پس كف به‌مرور زمان از بین می‌رود و نابود می‌شود، ولی آنچه‌برای مردم مفید است و به آنها منفعت می‌رساند در روی زمین باقی می‌ماند؛ خداوند این‌طور مثل‌هایی می‌زند.»

این آیه دقیقاً حقیقت توحید را در تمام مظاهر كثرت می‌نمایاند و می‌فرماید: كف و حباب سیل مدت كوتاهی بر روی آن قرار می‌گیرد و اگر بعد از یك ساعت انسان نگاه كند دیگر كفی نمی‌بیند و همه از بین می‌رود؛ اما خود آب در جای خود باقی است. علوم مختلفی مثل طبابت، ریاضیات، شیمی، هَندَسه و معماری نیز در این عالم وجود دارد و از هركدام اینها كاری برمی‌آید كه از دیگری برنمی‌آید؛ اما این علوم یك جنبه ظاهری و علمی دارند.