مرتب سازی:
لزوم تهیؤ و آمادگى براى ادراك معارف الهى و حقیقت علم
4گفتند: «العلّامة؛ او علامه است.»
حضرت فرمودند: «وما العلّامة؛ علامه چیست؟»
گفتند: «أعلمُ الناس بِأنسابِ العربِ و وَقائعها، و أیام الجاهلیة، و الأشعارِ العربیة؛ او عالمترین مردم به انساب و تاریخ وجریانات عصر جاهلیت و اشعار عرب است.»
حضرت فرمودند: «ذاك عِلمٌ لا یضُرُّ مَن جَهِلَه و لا ینفَعُ مَن عَمِلَه؛ این علمی است كه با نداشتن آن كسی ضرری نمیكند و با دانستن آن منفعتی عائد شخصی نخواهد شد.
سپس فرمودند: «إنّما العلمُ ثلاثةٌ: آيةٌ مُحكمةٌ، أو فريضةٌ عادلةٌ، أو سنةٌ قائمةٌ و ما خلاهنّ فهو فضلٌ؛ علم منحصر در سه چیز است: آیه محكم، فریضه عادله، سنت قائمه، و هر چیز غیر از این سه باشد، زیادی است.»1
علمی علم است كه موجب معرفت الهی و معرفت دین شود یا موجب شود انسان عملی انجام دهد كه او را به خدا نزدیك كند؛ مابقی همه فضل و زیادی است.
افضلیت علوم الهی در عین ضرورت فراگیری علوم متداول
در اینجا دو بحث مطرح است:
اول: میزان در اینكه ارزش هر علم و جایگاه علوم مختلف.
دوم: ضرورت تحصیل علوم متداول به ملاحظه اجتماع.
صحبت ما در بحث اول است و منظور بنده از نقل كلام پیغمبر این است كه اگر كسی آمادگی انتخاب احسن را دارد، بهتر است آن را انتخاب كند،2 گرچه ما در این دنیا به این «فضل» نیز نیاز داریم. صحبت در این است كه در انتخاب علمی كهمقرِّب الیاللَه است و علمی كه مقرِّب نیست، كدام راه را باید برگزید؛3 آیا ما میتوانیم به ملاحظه ضرورت فعلی فلان علم و حرفه و مِهنه آن را با تلاوت قرآن یكی بدانیم؟! آیا ما میتوانیم علم طب را به جهت ضرورتش با علم حدیث و اخلاق یكی بدانیم؟! ضرورت كسب علوم امری صحیح، ولی بحث در ارزش خود علم است و این دو جهت نباید خلط شود.
مرحوم علامه طهرانی: «اگر ده سال از عمرم را در رشته فنی نمیگذراندم، علمم دو برابر بود»
- ولايت فقيه، ج ٢، ص ٢٣٧؛ الكافى، ج ١، ص ٣٢
- كنز الفوائد، ج ٢، ص ٣١:
« مِن كلامِ رسولِ اللَهِ صلى الله عليه و آله و سلم:" العِلمُ أكثَرُ مِن أن يُحصَى؛ فَخُذ مِن كلِ شَىءٍ أحسَنَهُ."» - جهت اطلاع بيشتر پيرامون حقيقت علم رجوع شود به نور ملكوت قرآن، ج ٢، ص ٢٨٢.