مرتب سازی:
تأثیر تكوینى اذكار الهى
4گفتند: «در فلان منزل با هم گعده كرده بودیم و وقتمان به شوخی و خنده و گفتگو گذشت و بعد هم خوابیدیم.»
گفت: «مسئله همینجاست! من اثر نماز شب نخواندنِ شما را در این سؤالات دریافتم!» سپس شروع به گریه كرد و گفت: «بر خودم تأسف میخورم كه چطور وقتم را برای امثال شما كه برای رسیدن به كمالتان اینقدر ارزش و ارج قائل نیستید كه نیمساعت قبل از اذان صبح برای نماز بلند شوید و بینالطّلوعین بیدار باشید قرار دادم.»
ابنسینا كه تغییرات كلی او در اواخر عمرش از كلماتش مشهود است، ایننكته را از كلام آنها متوجه شد؛ اما شخص بصیر و باتجربه همانطور كه اگر شخصی دو روز غذا نخورد از دور در صورتش پیداست از فاصله دور از صورت افراد متوجه میشود كه آیا این فرد شب و بینالطّلوعین را به عبادت و بیداری گذرانده است یا خیر!
نیاز روح انسانی به ذكر، قانون ثابت عالم تكوین
این مسئله بدینجهت است كه ما برای استفاده از غذای مادی و معنوی، خواسته یا ناخواسته محكوم به قوانین عالم تكوین هستیم و نمیتوانیم خود را از تحت این نظام بیرون آوریم؛ مثلًا فردی كه چاقوی تیزی را در شكم خود فرو ببرد، آن چاقو فرو خواهد رفت و دیگر فرقی نمیكند چه كسی این كار را انجام میدهد. همانطور كه نظام این عالم چنین اقتضایی دارد و این مطلب از ابدهِ بدیهیاتی است كه بههیچوجه در آن شكی نیست، نظام تربیتی انسان نیز بهنحوی است كه باید با مراقبه طی شود و چنانچه شخص مراقبه نداشته باشد فایدهای نخواهد برد.
فردی كه تحصیلِ علوم میكند، باید وقت فارغی برای مطالعه داشته باشد و دیگر نمیتواند مهمان به منزل بیاورد، چراكه از تحصیل باز میماند و در امتحان مردود میشود. هركس این راه را رفته، موفق میشود و هركه نرفته، خاسر است و دستش از حقایق خالی است.
وقتیكه ما در قم درس میخواندیم، افرادی بودند كه تمام اوقات خود را به پرداختن به مسائل سیاسی، روزنامه خریدن، دائماً صحبت كردن، جلسه گرفتن، تعطیل كردن دروس، راهپیمایی و امثالذلك میگذراندند؛ اما چون ما بهطوركلی كنار بودیم و اصلًا طلبهای جرئت نمیكرد به حجره ما بیاید و معارضه یا موافقت كلیای با آنها نداشتیم، از این نقطهنظر با ما سرِ آشتی نداشتند. درس خواندن و تمركز در دروس با رفتوآمد مهمان و معاشرت و تفریح و گردش نمیسازد و جزء موانع تحصیل علم بر سر راه طلبه و دانشجوست؛ بنده میدیدم این یك ساعت فراغت كه به رفتوآمد مهمان و گفتگوی با او میگذرد، گذشته است و دیگر برنمیگردد.