ضرورت ذكر در عین اشتغال به امور دنیوى‏

ادراك بهتر یك حیوان از بلعم باعورا

جالب اینكه در روایت آمده است كه: «وقتی او می‌خواست بالا برود، الاغ امتناع می‌كرد.»¹ كار بشر به‌جایی می‌رسد كه یك حیوان بهتر از او می‌فهمد!² الاغ بهتر از او می‌فهمید كه طرف مقابلِ بلعم باعورا، حضرت موسی است؛ انسان واقعاً باید خیلی احمق باشد تا نیرویی را كه كس دیگری به او عنایت كرده علیه خود آن شخص به‌كار ببرد.

بالاخره مجبور شد از الاغ پایین بیاید و تنها روانه كوه شود و نتیجه‌اش این شد كه هرچه دعا می‌كرد زبانش طور دیگری می‌چرخید؛ می‌خواست علیه قوم موسی دعا كند، ناخواسته علیه قوم خودش دعا می‌كرد!³

كار ملائكه حساب‌وكتاب دارد؛ آنها بیكار ننشسته‌اند كه هرچه ما بخواهیم انجام‌دهند. ما اینجا بر مصدر قدرت نشسته‌ایم و امر و نهی می‌كنیم و می‌خواهیم به هر چیزی جامه عمل بپوشانیم، اما اینكه ملائكه چقدر كمك كنند، مسئله دیگری است. وقتی ملائكه بگویند نباید بشود، شما هرچه هم بگویید باید بشود، آنها می‌گویند «اگر می‌توانی انجام بده!» آنها منتظر نیستند كه حرف ما را گوش بدهند و به تمنیات ما جامه عمل بپوشانند؛ آنها سرسوزنی از اراده و مشیت خدا تعدّی نمی‌كنند؛ (لا يَعْصُونَ اللَه ما أَمَرَهُمْ وَ يَفْعَلُونَ ما يُؤْمَرُونَ)⁴ اصلًا تفكر عصیان درموردِ ملائكه معنی ندارد.

حال جناب بلعم باعورا می‌خواهد این نیرو را علیه فرستاده خدا به‌كار برد؛ خدا بر دهانش می‌زند و می‌گوید: برو گم شو كه اصلًا نبینمت و اثری از تو باقی نماند! و این غیرت خداست.

غیرت و عزت مطلقه الهیه‌

خداوند غیور است و غیرتش «دو» و «غیر» برنمی‌دارد؛⁵ نباید كسی در قلمرو حكومتش وارد شود و حتی پیغمبر را نیز كنار می‌زند. وقتی درباره پیغمبرش می‌فرماید: (وَ لَوْ تَقَوَّلَ عَلَيْنا بَعْضَ الْأَقاوِيلِ* لَأَخَذْنا مِنْهُ بِالْيَمِينِ* ثُمَّ لَقَطَعْنا مِنْهُ الْوَتِينَ)⁶ دیگر وضعیت و حال ما مشخص است.

پیغمبر اكرم خورشید را برمی‌گرداند و ماه را دونصف می‌كند و نصفش دور كعبه طواف می‌كند و از آستین آن حضرت عبور می‌كند؛⁷ این معجزه كه پیغمبر و امیرالمؤمنین حركت كره زمین را درست به‌عكس كردند و همه اهل مدینه‌⁸ و سپاهیان صفین‌⁹ هم خورشیدی را دیدند كه از دیدشان پنهان شده بود، در عالم ظاهر بالاترین معجزه است و از شهادت درخت‌¹⁰ و سوسمار¹¹ و سنگ‌ریزه‌¹² نیز بالاتر است؛ كسی كه بتواند چنین كاری كند بر انجام هر كار دیگری هم قدرت دارد؛ تمام اینها به‌جای خود محفوظ است، اما اگر همین پیغمبر از روی دلسوزی حرفی را كم یا اضافه كند، آن‌وقت قضیه فرق می‌كند و یك‌دفعه همه چیز برمی‌گردد. پیغمبر در جریان ولایت امیرالمؤمنین، نگران وضع مردم بود و مسامحه می‌كرد، آیه نازل شد: (وَ إِنْ لَمْ تَفْعَلْ فَما بَلَّغْتَ رِسالَتَهُ)؛¹³ «اگر انجام ندهی، اصلًا كاری برای ما نكرده‌ای!»