تأثیر ذكر در قطع تعلق از شئون دنیا

أعوذُ باللَه منَ الشّيطانِ الرّجيم‌

بسمِ اللَه الرّحمنِ الرّحيم‌

الحمدُ لِلّه ربِّ العالمينَ و الصّلاةُ و السّلامُ على أشرفِ المرسلينَ‌

وخاتمِ النّبيّينَ أبى القاسمِ محمّدٍ و على آلِهِ الطّيّبينَ الطّاهرينَ‌

واللعنةُ على أعدائِهم أجمعين‌

بحث در این فقره شریفه از كلام امام صادق علیه‌السّلام به عنوان بصری بود كه حضرت می‌فرمایند:

مَعَ ذلكَ لى أورادٌ فى كُلِّ ساعَةٍ مِن آناءِ اللَيلِ و النَّهارِ، فَلا تَشغَلنى عَن وِردى؛ «من در ساعاتی از شب و روز به اوراد و اذكاری مشغولم، پس تو مرا از ذكر و وِردم باز ندار.»

راجع‌به علت لزوم ذكر و نقش آن در ترقی انسان به كلام امیرالمؤمنین علیه‌السّلام در نهج‌البلاغه اشاره‌ای شد و مطلب ناتمام ماند.

اهل ذكر در كلام بلند امیرالمؤمنین علیه السّلام‌

امیرالمؤمنین علیه‌السّلام در نهج‌البلاغه راجع‌به خصوصیت ذكر می‌فرماید:

وإنَّ لِلذِّكرِ لَأهلًا أخذوهُ مِنَ الدّنيا بَدَلًا، فَلَم تَشغَلهُم تِجارَةٌ و لا بَيعٌ عَنهُ.¹«برای ذكر و یاد خداوند متعال عده‌ای هستند كه به‌جای فرورفتن در دنیا و ممارست با هواهای نفسانی و وصول به مشتهیات، ذكر و یاد حق را انتخاب كرده و برگزیده‌اند؛ و هیچ تجارت و معامله‌ای آنان را از خدا و ذكر او به‌خود مشغول نمی‌كند.»

مقصود روایات از دنیای مذموم‌

آنچه ما از عبارات نهج‌البلاغه و كلمات بزرگان نسبت به دنیا متوجه می‌شویم، با معنای متبادر به ذهن ما متفاوت است؛ زیرا منظور از دنیای مذموم در عبارات بزرگان، صِرف زندگی و طی عمر در عالم ماده یا كره زمین و خورشید و ستارگان و سیارات و ثوابت و كهكشان‌ها نمی‌باشد.

منظور ائمه و اولیاء از نهی مردم از فرورفتن در دنیا در روایاتی نظیر آنچه از پیغمبر اكرم صلّی اللَه علیه و آله و سلّم مروی است كه فرموده‌اند:

«الدُّنيا مَلعُونةٌ و مَلعُونٌ مَن فيها؛²این دنیا و هركس كه در آن است ملعون است» زندگی دنیا نیست، و طبیعتاً شخص رسول خدا و ائمه علیهم‌السّلام در این دنیا زندگی می‌كرده‌اند. اگر منظور زندگی در این دنیا باشد، باید گفت كه این زندگی (تولد، حیات و موت) در اختیار مردم نبوده و نیست.