تأثیر ذكر در جلاى قلب‏

أعوذُ باللَه منَ الشّيطانِ الرّجيم‌

بسمِ اللَه الرّحمنِ الرّحيم‌

الحمدُ لِلّه ربِّ العالمينَ و الصّلاةُ و السّلامُ على أشرفِ المرسلينَ‌

وخاتمِ النّبيّينَ أبى القاسمِ محمّدٍ و على آلِهِ الطّيّبينَ الطّاهرينَ‌

واللعنةُ على أعدائِهم أجمعين‌

حضرت امام صادق علیه‌السّلام به عنوان بصری فرمودند:

إنّى رَجُلٌ مطلوبٌ، و مَعَ ذلكَ لى أورادٌ فى كُلِّ ساعَةٍ مِن آناءِ اللَيلِ و النَّهارِ، فَلا تَشغَلنى عَن وِردى و خُذ عَن مالكٍ و اختَلِف إليهِ كَما كُنتَ تَختَلِفُ إليه.¹

من مردی موردطلب دستگاه حكومتی هستم و علاوه‌براین در هر ساعتی از ساعات شب و روز اورادی دارم؛ مانع از وِرد من مشو و همان‌طور كه قبلًا نزد مالك می‌رفتی، اكنون نیز نزد او برو و مسائل خود را از او بپرس.

انواع ذكر: لسانی، قلبی، سرّی‌

مسئله ذكر و وِرد از جهات مختلف قابل بحث است؛ من‌جمله ثمره مترتّب بر ذكر و میزان فایده آن و اینكه ذكر برای چه كسانی مفید است و آیا انسان در همه‌اوقات به ذكر احتیاج دارد یا ممكن است به مرتبه‌ای برسد كه از آن بی‌نیاز شود.

در مجلس قبل به‌نحو اجمال عرض شد كه به یاد خدا اعم از یادِ لسانی، قلبی و سرّی ذكر اطلاق می‌شود. امیرالمؤمنین علیه‌السّلام در نهج‌البلاغه در موارد عدیده‌ای راجع‌به لزوم ذكر و یاد خدا بیاناتی دارند، و این مطلب را با عباراتی مختلف بیان می‌فرمایند.² در قرآن نیز می‌فرماید:

(أَلا بِذِكْرِ اللَه تَطْمَئِنُّ الْقُلُوبُ)؛³ «متوجه و آگاه باشید كه اطمینان دل‌ها، سكون و آرامش، عدم تشویش و اضطراب قلوب فقط در گرو ذكر و یاد خداست.»

نگاهی به امور مطلوب انسان در دنیا

حال چرا یاد خدا موجب آرامش دل و اطمینان قلب است و چرا یاد غیرخدا باعث اطمینان و آرامش قلب نمی‌شود؟ اگر به تمام قضایا و مسائلی كه در این دنیا مطلوب انسان است نگاهی بیندازیم، می‌بینیم اكثر آنها مسائلی بیهوده و لغو است و تعداد كمی از آنها نیز كه می‌توان بدان اتّكا و ركون نمود، دوام ندارند.