اختلاف کیفیت هدایت بر حسب خصوصیات افراد

أعوذُ بالله من الشَّيطان الرّجيم‌

بسم الله الرّحمن الرّحيم‌

الحَمد لله ربِّ العالَمين‌

وَالصَّلاةُ وَالسّلام عَلى أشرَف المُرسَلين‌ و خیر ِ النّبيّين‌ 

محمّد وَ آلِهِ الطّيبين الطّاهرين‌

وَاللَعنَةُ عَلى اعدائِهِم و مخالفیهم و معاندیهم الی یوم الدین‌

تبیین مفهوم سیر و سلوک و تفاوت آن به حسب افراد

در بیان حدیث شریف عنوان بصری به این عبارت حضرت صادق علیه السّلام رسیدیم که فرمودند:

إنِّى رَجُلٌ مَطْلُوبٌ وَ مَعَ ذَلِكَ لِى أَوْرَادٌ [فِى كُلِّ سَاعَةٍ مِنْ ءَانَآءِ اللَيْلِ وَ النَّهَار]؛ «من شخص مطلوبی هستم که حکومت و دستگاه به دنبال من است، علاوه بر این، من ورد دارم، ذکر دارم، در اوقات لیل و نهار، دارای ورد و ذکر هستم.»

در بیان عبارت اولی از کلام آن حضرت، کیفیّت دستگیری و هدایت افراد توسّط مقام ولایت کبرای مطلقه الهیّه عرض شد و اشاره گردید که سلوک به معنای یک سری مسائل محدود و قوانین محدود و به عبارت دیگر موقعیّت خاص جدای از سایر خلق و جدای از سایر مردم و به عبارت دیگر تافته جدا بافته نیست.

سلوک عبارت است از حرکت انسان به‌سوی مبدأ و منشأ کمالی خود که لازمه این حرکت عبور از عالم نفس و حُجُب ظلمانیّه و حجب نوریّه است و خصوصیّات هر فرد و کیفیّت راه هر کسی ممکن است با خصوصیّات فرد دیگر و راه او تفاوت داشته باشد. بنابراین هیچ‌گونه تحمیل و الزامی برای متابعت دیگران از مسیر یک انسان و یک شخص وجود ندارد و بر همین اساس است حدیث معروف:

اَلطُّرقُ إلی الله بِعَدَدِ نُفُوسِ الْخَلائِق‌ِ یا به عبارت دیگر: اَنْفاسِ الْخَلائِقِ¹ یعنی «هر شخصی با کیفیّت خاص و نحوه خاصّ خود که بین خود و بین پروردگار است و موقعیّت منحصر به فرد او را تشکیل می‌دهد، راهی به‌سوی مبدأ دارد.»

و این مطلب حتّی در مورد ائمّه علیه السّلام هم صادق است. خصوصیّاتی که امیرالمؤمنین علیه السّلام داشتند آن خصوصیّات با امام مجتبی تفاوت دارد. خصوصیّات امام مجتبی علیه السّلام با سیّدالشّهدا تفاوت دارد. شاکله و ممیّزات حضرت سجّاد با علیّ بن موسی الرّضا تفاوت دارد. هر کدام از اینها مظهر اتمّ و اکمل ظهور حضرت حقّ هستند. موقعیّت علیّ بن الحسین را شما نگاه کنید! نحوه ادعیه‌ای که در صحیفه سجّادیّه است؛ خصوصیّت عبادت آن حضرت و مشی آن حضرت با سایر ائمّه و هر کدام با دیگری، ما می‌بینیم تفاوت دارد و این بسیار مسئله مهم و دقیقی است که خیال نمی‌کنم از این قضیّه غیر از مرحوم والد -البتّه در بعضی از نوشتجات گذشتگان هم دیده می‌شود به‌طور خلاصه- کسی پرده برداشته باشد. ایشان در جلد پانزدهم امام شناسی راجع به این مسئله صحبت کردند و تازه بعضی از مسائل را هم در آنجا حذف کرده بودند! به‌واسطه همین مطلب و عدم توجّه به این قضیّه است که در بین افراد اشکالات و اختلافاتی بروز می نماید؛ [می گوئیم] چرا فلان کس این‌طوری است؟ چرا فلان کس آن‌طوری است؟ چرا فلان کس دارای این افکار است؟ چرا فلان کس دارای این روش است؟ چون هر کدام از ما می‌خواهیم مَنِش و مشی و منهج افراد دیگر را با فکر و با منش و خصوصیّات نفسانی خود لحاظ کنیم، درحالی‌که اگر ما به جای آن فردِ مورد اعتراض بودیم و خصوصیّات نفسانی او را داشتیم، همان عملی را انجام می‌دادیم که او الآن انجام می‌دهد. همان کاری را می‌کردیم که او الآن می‌کند و در اینجا دیگر مطلب خیلی عجیب است که چطور برداشت افراد از مسائل و مطالب تفاوت می‌کند، چطور ادراک افراد از قضایا و مسائل مختلف است! ذهنیّات در اینجا نقش مهمّی دارد. خصوصیّات نفسانی در اینجا نقش مهمّی دارد.