مرتب سازی:
فلسفۀ نیاز به ازدواج
9خب طبعاً با این کیفیت، مشخص است که راه به کجا برده میشود.
یک شبهه: با توجه به سختیِ زیادِ رعایت عدالت در زمانۀ امروز، نظر اسلام بر تکهمسری است
تلمیذ: بعضی از نویسندگان عرب دربارۀ تعدّد زوجات چنین میگویند که اسلام از ابتدای امر نیز نظر بر از بین بردن سنّت جاری و روش ساری تعدّد زوجات داشته که بالنتیجه هر مردی فقط مجاز به داشتن یک همسر باشد. و این بدین جهت است که پیش از اسلام مردم با بیش از چهارتا ازدواج میکردند، سپس اسلام [در راستای براندازی این سنت و روش] این عدد را به چهار همسر محدود نمود و علاوه بر آن شرایط را [برای ازدواج با بیش از یک همسر] سخت نموده و شروطی سنگین برای آن قرار داد و فرمود: ﴿فَإِنْ خِفْتُمْ أَلَّا تَعْدِلُوا فَوَاحِدَةً﴾ (و اگر بیم آن دارید که (میان همسران خویش) به عدالت رفتار ننمایید پس فقط یک همسر اختیار نمایید) و از این مسئله فهمیده میشود که در این زمان که بیداری اجتماعیای که در میان جامعه و مردم مدّ نظر اسلام بوده حاصل گشته، ما میتوانیم [قانونا و شَرعا] چندهمسری را ممنوع کنیم و این مسئله بر اساس همان نگاه اسلام نسبت به بیداری اجتماعی و در راستای تحققبخشیدن به سیره [و حرکتی] است که اسلام آن را شروع نموده [و مدّ نظر داشته] است.1
استاد: حالا من این [سؤال] را به فارسی [بیان] میکنم. نظر ایشان را که متوجّه شدید. اشکالشان این بود که اسلام آمده و جلوی آن بیحدی و بیحصریِ دوران قبل از اسلام را بگیرد و در تعدّد [ازدواج] شرط گذاشته است. شرطش هم عدالت است [که اجرای آن در زمان صدر اسلام ممکن بوده و در زمان کنونی ناممکن است] و با عدمِ شرط، انتفایِ مشروط است: ﴿و إن لا تعدلوا فواحدة﴾.2
بنابراین، [گرچه] افراد رغبت به شخصِ دیگر (زوجِ ثانی) دارند، [اما] در این زمان که طبعاً این شرط (عدالت) منتفی است، [بهنظر میرسد شرایط] مجتمع3 مشمول همان حصری شده که شارع آن را اقتضا کرده؛ یعنی حصری که در زمان [گذشته] بوده است.
- . اصل سؤال به زبان عربی است که متن آن این است: «سیّدنا بعضُ کتّابِ العرب بالنّسبة لتعدّد الزوجات یقولون بأنّ الإسلام [کان] له رغبة من الأول أن یُقضیٰ علیٰ هذه العادة یعنی لا یَبقیٰ تعدّد الزوجات، [و یکون] زوجة فقط لکل رجل؛ باعتبار أنّهم کانوا [یتزوجون] قبل الاسلام بعدد غیر محدود باربعة. ثم الاسلام [حدّد] ذلک بأربعة و غلّظ الشرائط و جعل شروطاً صعبة جدّاً أنّه ﴿إن خفتم ألّا تَعدِلوا فواحدة﴾. جعل الاقتصار علی واحدة هو شرطه الخوف من عدم العدالة [و] ـ هو یرید أن یقول ـ أنّه یُفهم من هذا أنّه فی وقتنا هذا، [و] قد حصل و تحقق الآن الوعی الإجتماعی الذی أراده الإسلام بالنّاس و بالمجتمع، یمکن الآن أن نمنع الزّواج الثانی نتیجة النظرة الإسلامیة لوعی المجتمع و لتحقیق ـ مثلاًـ جزء من السیرة التی ابتدأها الإسلام فی هذه النسبة.» (محقق)
- . سورۀ نساء، آیۀ 3
- . مجتمع: جامعه. (محقق)