ولایت تکوینی ائمه علیهم‌السلام و شیعیان

اگر ولایت تکوینیِ امام، موجب نقص پروردگار باشد، پس وجود سایر مخلوقات و ملائکه نیز برای خداوند نقص به حساب می‌آید. به اعتقاد ما، این دو مسئله یکسان است.

انسان از دستش برای منافع خود و بلند کردن اشیا استفاده می‌کند؛ از پاهایش برای راه رفتن استفاده می‌کند؛ از چشمش برای رؤیت و نظر انداختن استفاده می‌کند؛ از گوشش [برای شنیدن] استفاده می‌کند؛ از مغزش برای تفکر استفاده می‌کند؛ از جهاز هاضمه برای استمرار حیات بهره می‌برد. خداوند متعال نیز از مخلوقاتش استفاده می‌کند؛ یک قِسم از این مخلوقات فرشتگان هستند، قِسم دیگر انسان است، یک قِسم هم حیوانات هستند. یکی دیگر از این مخلوقات، باد است: ﴿وَأَرْسَلْنَا الرِّياحَ لَواقِحَ﴾.¹ اینها مخلوقات خداوند می‌باشند. قِسم دیگری از این مخلوقات نیز ائمه علیهم السّلام هستند.

منتها این مخلوقات مراتب و درجاتی دارند؛ همان‌طور که حیوان بالاتر از گیاه است و انسان از حیوان بالاتر است، ملائکه نیز از انسانِ عادی بالاتر هستند، ائمه علیهم السّلام هم از ملائکه بالاترند.² حال آیا مرتبه‌ای از این مراتب، برای خداوند و افعال و تصرفات او در این عالم، عیب و نقصان محسوب می‌گردد؟ نه! ابداً!

[میان وساطت ائمه و ملائکه] هیچ فرقی وجود ندارد. ما به ولایت تکوینی ملائکه قائل هستیم و ملائکه به تصرف در امور می‌پردازند، و همان‌طور که دیروز به این مسئله اشاره کردیم، خداوند متعال نیز تصریح فرموده است که مثلاً ما ملائکۀ عذاب را به‌سوی قوم لوط فرستادیم و خودِ آنها [امور عذاب را] انجام دادند؛ ملائکه گفتند: ﴿إِنَّا رُسُلُ رَبِّكَ﴾.³ رسول چه‌کاری انجام می‌دهد؟ آیا فقط کلام را ابلاغ می‌کند؟ خیر! بلکه رسول انجام می‌دهد و تصرف می‌کند، همان‌طور که ما در عالم ماده کار انجام می‌دهیم. رسول فعل و عمل دارد؛ ملائکه هم عمل دارند.

وساطت ائمه میان خداوند و خلق، به‌معنای ولایت تکوینی آنان

همان‌گونه که ملائکه این‌گونه عمل می‌کنند، نفوس طیّبه و قدسیّۀ ائمه علیهم السّلام نیز از آنجا که دارای ولایت تکوینی می‌باشند، واسطۀ تجلی اسماء و صفات پروردگار و مخلوقاتش در عالم ماده قرار دارند و منظور از ولایت تکوینی همین است.