ولایت تکوینی ملائکه

أعوذُ بالله مِنَ الشَّیطانِ الرَّجیم

بِسمِ اللهِ الرّحمٰنِ الرّحیم

الحَمدُ لِلهِ رَبِّ العالَمین

والصَّلاةُ والسَّلامُ عَلیٰ أحبِّ المُرسَلین وخیرِ البَریَّةِ أجمَعین

الرسولِ النبیِّ الأُمّیِّ التَّهامّیِّ القُرَشیّ أبی‌القاسمِ المُصطَفیٰ محمد

وعَلیٰ آلِهِ الطَّیِّبینَ الطّاهرینَ المَعصومین المُکَرَّمین

واللّعنةُ الدّائمةُ الأبَدیّةُ عَلیٰ أعدائِهِم أجمَعینَ إلیٰ یَومِ الدّین

عالم امر و ملکوت، علت و سبب عالم ماده

در جلسۀ قبل مطرح کردیم که عالم امر عبارت است از عالم علل و اسباب نسبت به عالم شهادت و عالم مُلک؛ و از عالم امر به «عالم ملکوت» تعبیر می‌شود. همچنین ذکر کردیم که هرچه در این عالم می‌خواهد اتفاق بیفتد، باید معلول سلسلۀ علل (عالم غیب و عالم اراده و مشیّت خداوند متعال) باشد. [همچنین ذکر کردیم] که این اتفاق، یا عبارت است از همان خلقت و وجود [اولیّۀ شیء]، یا تغییر و تحولات و مراحلی که بعد از خلقت و به وجود آمدن [برای آن] اتفاق می‌افتد. همان‌طور که خداوند متعال در سورۀ یس به این مسئله تصریح فرموده است: ﴿إِنَّمَا أَمْرُهُ إِذَا أَرَادَ شَيْئاً أَنْ يَقُولَ لَهُ كُنْ فَيَكُونُ﴾.¹ ﴿إِنَّمَا أَمْرُهُ﴾ یعنی اراده و مشیّت او در خلقِ عالم وجود و همچنین تغییرات و اتفاقاتی که بعد از به وجود آمدن در عالم وجود بر آن عارض می‌شود.

﴿إِنَّمَا أَمْرُهُ إِذَا أَرَادَ شَيْئاً أَنْ يَقُولَ لَهُ كُنْ فَيَكُونُ﴾ یعنی اراده و مشیّت و تقدیر خداوند متعال در عالم وجود عبارت است از خطاب کلمۀ ﴿كُنْ﴾. [البتّه این] کلمۀ ﴿كُنْ﴾ وجودی است، نه خارجی [و لفظی]؛ و از قبیل همین الفاظی که انسان بر زبان می‌آورد نیست؛ زیرا خداوند متعال از ماده و شوائب و آثار ماده مبرّاست. [در نتیجه] ﴿كُنْ﴾ در کلام خداوند متعال، اِعمال و اجرای مشیّت او در اشیاء است.

تعلق اشیاء به پروردگار، حقیقت ملکوت

سپس می‌فرماید: ﴿فَسُبْحَانَ الَّذِي بِيَدِهِ مَلَكُوتُ كُلِّ شَيْءٍ﴾.² این فاء [در ﴿فَسُبْحَانَ﴾] فاء تفریع است؛ یعنی این [قسمتِ] آیه مترتّب بر ﴿إِنَّمَا أَمْرُهُ إِذَا أَرَادَ شَيْئاً أَنْ يَقُولَ لَهُ كُنْ فَيَكُونُ﴾ است. با در نظر گرفتن این دو [قسمتِ] آیه در کنار هم می‌توان گفت معنای [کلّ] آیه این است: «پس منزه است خداوندی که امر اشیاء به‌دستِ اوست»؛ و امر اشیاء، ملکوت اشیاء است و «ملکوت» همان عالم امر می‌باشد. بنابراین، «عالم امر» همان عالم علل و عالم تقدیر و مشیّت خداوند متعال است. و مقصود آیه از ﴿مَلَكُوتُ كُلِّ شَيْءٍ﴾ نفْسِ همۀ اشیاء نیست، بلکه ملکوت همۀ اشیاء است. از اشیاء موجود در عالم شهادت و ماده، [مانند] انسان، حیوانات، درختان، اجرام آسمانی و حتی از صور مجرده، به ﴿شَيْءٍ﴾ تعبیر می‌شود. و ﴿مَلَكُوت﴾ عبارت است از تعلق این اشیاء به خداوند متعال، که همان علت مُحدِثه و علت مُبقیۀ اشیاء است.