حقیقتِ ولایت

بر این اساس، ولایت خداوند متعال و سیطرۀ او بر خلق اشیاء¹ [شامل تمام ماسوی‌الله می‌شود؛ از عالم امر تا] عالم ملکوت سفلیٰ (عالم برزخ) که علتِ عالم ماده و شهادت است [این ولایت حاکم است] تا اینکه به این عالم (عالم ماده) منتهی شود. خداوند متعال ولیّ و مالک و پادشاه حقیقی است که نیازی به اذن شخص و ذات دیگری ندارد؛ بلکه او غنیّ بالذّات از اذن است؛ اوست که در مُلک خود هر طور بخواهد تصرف می‌نماید.

تصرف خداوند در اشیاء، مبتنی بر تصرف او در ملکوت آنها

بنابراین اگر خداوند متعال بخواهد در شیء خاصی تصرف کند، در ملکوت آن شیء در عالم غیب و ملکوت تصرف می‌کند، و به‌واسطۀ تصرف در عالم ملکوت، و گذر از این سلسله‌مراتب، این تصرف در عالم خارج تحقق می‌یابد، و ما این تغییر و تحول را در عالم خارج مشاهده می‌کنیم.

من‌باب‌مثال اگر بخواهید این قرآن را بردارید، ضروری است که ابتدا این موضوع را در ذهن و نیت خود بیاورید؛ سپس برای انجام این کار تصمیم قطعی بگیرید، آن‌گاه نفْس، مغز و اعصاب را به حرکت درمی‌آورد و اعصابْ دست را به‌سمت این قرآن حرکت می‌دهد و دستْ قرآن را می‌گیرد تا این عمل در عالم خارج محقق شود. پس این امر خارجی به‌واسطۀ تحقق همین سلسله‌مراتب حاصل شده است. حال آیا ممکن است یکی از این مراتب تحقق نیابد و وجود نداشته باشد و درعین‌حال این امر خارجی موجود شده باشد؟! این محال است. یعنی از ابتدای امر شما ناچارید که نیت کنید و میل و رغبت به قرائت قرآن داشته باشید، سپس اراده بر آن تعلق بگیرد و پس از آن نیرو در عضلات جاری شود، سپس دست به‌سمت قرآن حرکت کند تا آن را قرائت کند؛ چه خواندن با چشم باشد، چه با زبان. همۀ افعال و تصرفاتی که شما انجام می‌دهید باید به همین ترتیب این سلسله‌مراتب را داشته باشد.