اللَه شناسی ج2

ضرر و زیان مى‌شود. و یا به‌واسطه جهل به راه بدست آوردن ثمر، و یا بواسطه عوامل اتّفاقی دیگرى خسران و ضرر مى‌بیند. این خسران، یک نوع ضرر و زیانى مى‌باشد که امید زوال آن وجود دارد؛ زیرا چه بسا صاحب زیان متنبّه و متوجّه مى‌شود، و عمل خود را از سر گرفته و تدارک ضایعات و قضاء ما فات مى‌نماید.

 و چه بسا خسارت مى‌کند درحالى‌که خودش اذعان دارد به اینکه سود مى‌برد؛ و ضرر مى‌بیند درحالى‌که اعتقاد دارد به اینکه منفعت مى‌کند و غیر از این نمى‌بیند و اعتقاد ندارد. و این شدیدترین مراتب خسران مى‌باشد که ابداً روزنه امیدى براى زوالش موجود نیست.

 از این گذشته، انسان در حیات دنیوى خود شأن و حالى ندارد مگر تلاش براى سعادت خود، و مقصد و مقصودى غیر از آن ندارد. حال اگر سوار بر مرکب طریق حقّ شد و به هدف خود اصابت نمود ـ که آن حقِّ سعادت و عین پیروزى است ـ که هیچ؛ و اگر در طریق اشتباه نمود و نمى‌دانست که خطا کرده است، او کسى است زیانکار و در کردارش اهل خسران، و لیکن امید زوال این خسران براى وى وجود دارد؛ و اگر در طریق خطا نمود و به غیر حقّ برخورد کرد و بدان دلگرم شد و آرامش یافت، و این حالش طورى شد که هرگاه از نشانه‌هاى حقّ بر او ظاهر گردد، نفسش آن را با حجابِ إعراض ردّ نماید، و نفس او براى او زینت دهد انواع استکبار و عصبیت جاهلیت را؛ بنابراین او زیانکارترین افراد است از حیث کردار، و ناکام‌ترین آنهاست از نظر تلاش. زیرا که وى گرفتار خسرانى گشته است که امید زوالش نیست، و ابداً دریچه رجائى در آنکه روزى به سعادت مبدّل شود وجود ندارد. و اینست معنى کلام خداى تعالى در تفسیر این فقره «باخسارت‌ترین افراد از حیث عمل» که مى‌فرماید: «آنان کسانى هستند که سعى و تلاششان در حیات و