چرا صراط مستقيم تأويل و تفسير به أميرالمؤمنين عليه السّلام شده است

مقدّمه دوّم آنكه: در آیات قرآن و أخبار ائمّه طاهرین صلوات اللَه و سلامه علیهم أجمعین وارد است كه: در دنیا خدا میزانى براى أعمال قرار داده، و در آخرت نیز اعمال را توزین مى‌كنند؛ ولیكن در هیچ آیه و خبرى دیده نمى‌شود كه ترازوى اعمال در یك كفّه‌اش حسنات و در كفّه دیگر بدی ها و سیئات است. بلكه آیات و اخبار دلالت دارد بر آنكه حسنات داراى ارزش و ثقل بوده و سیئات‌ بى‌ارزش و بى‌ثقل است؛ و در آن عالم ربوبى آنچه دست را مى‌گیرد حسنات است، و سیئات در آنجا تاب مقاومت و ایستادگى ندارد. كسى كه اعمال نیكوى او زیاد باشد میزان او سنگین، و كسى كه كم باشد سبك است؛ و سیئات موجب سبكى میزان مى‌گردد: ﴿وَ الْوَزْنُ يوْمَئِذٍ الْحَقُّ فَمَنْ ثَقُلَتْ مَوازينُهُ فَأُولئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ* وَ مَنْ خَفَّتْ مَوازينُهُ فَأُولئِكَ الَّذينَ خَسِرُوا أَنْفُسَهُمْ بِما كانُوا بِآياتِنا يظْلِمُون﴾.

نقش تعیین کننده باطن اعمال برای انسان

ایشان می افزایند: از اینجا خوب استفاده مى‌شود كه عمل خیر در نزد خدا مى‌رود و روح انسان را با ارزش مى‌كند، و عمل شرّ به سوى خدا نمى‌رود بلكه در جهت عكس به عالم بُعد و دورى انسان را مى‌كشاند. خدا حقّ است و چیزى كه در نزد خدا است حقّ‌ است، و در مقابل چیزى كه در نزد خدا نیست هَباء و باطل و گم و خراب است.

در قرآن مجید وارد است: ﴿إِلَيهِ يصْعَدُ الْكَلِمُ الطَّيبُ وَ الْعَمَلُ الصَّالِحُ يرْفَعُه﴾، و همچنین مى‌فرماید: ﴿يرْفَعِ اللَه الَّذينَ آمَنُوا مِنْكُمْ وَ الَّذينَ أُوتُوا الْعِلْمَ دَرَجات﴾؛ كه در این دو آیه صعود و رفع در اعمال صالحه ملحوظ است. و به عكس راجع به دورى یا عمل زشت، صعود تعبیر نمى‌كند بلكه هبوط و پائین آمدن و گم شدن است: ﴿ثُمَّ رَدَدْناهُ أَسْفَلَ سافِلين﴾ و مى‌فرماید: ﴿فَأَمَّا الزَّبَدُ فَيذْهَبُ جُفاءً وَ أَمَّا ما ينْفَعُ النَّاسَ فَيمْكُثُ فِى الْأَرْض﴾.

و درباره كسانى كه اعتقاد به خدا و روز قیامت ندارند خداوند مى‌فرماید: اصلًا آنها عمل ارزنده ندارند؛ و بنابراین چون حسنات آنها صفر است و سیئات هم كه قابل اندازه‌گیرى نیست (چون هباء و باطل و نابود است) لذا ابداً در روز قیامت میزانى براى آنها اقامه نمى‌شود: ﴿قُلْ هَلْ نُنَبِّئُكُمْ بِالْأَخْسَرينَ أَعْمالًا* الَّذينَ ضَلَّ سَعْيهُمْ فِى الْحَياة الدُّنْيا وَ هُمْ يحْسَبُونَ أَنَّهُمْ يحْسِنُونَ صُنْعاً* أُولئِكَ الَّذينَ كَفَرُوا بِآياتِ رَبِّهِمْ وَ لِقائِهِ فَحَبِطَتْ أَعْمالُهُمْ فَلا نُقيمُ لَهُمْ يوْمَ الْقِيامَة وَزْنا﴾.