بحث در مفهوم مرگ جاهلى

بسم اللَه الرحمن الرحیم

این همان جاهلیتى است كه در روایات متواتره از رسول خدا صلّى اللَه علیه و آله و سلّم وارد شده است كه:

مَنْ ماتَ وَ لَمْ یعْرِفْ إمامَ زَمانِهِ، ماتَ میتَةً جاهلیة. این روایت از نقطه نظر مُفاد و دلالت بسیار جاى دقّت و تحقیق است.

[اولاً] باید دید مردن جاهلى یعنى چه، و مردم جاهلیت در چه‌ درجه از بدبختى و زبونى بوده‌اند كه شخصى كه بدون امام بمیرد مانند آنان جان سپرده است؛ گرچه فعلاً از قرآن و سنّت پیغمبر اكرم تبعیت مى‌كند، ولى در عین حال چون امام را مربّى خود نمى‌داند، و احكام اسلام را طبق سلیقه و تشخیص خود به جاى مى‌آورد همانند مردمان جاهلیت است. اهل جاهلیت، با ملت اسلام از نقطه نظر شقاوت و سعادت در دو قطب مختلف و متباعد از یكدیگر قرار دارند. تمام نكبت‌ها و زشتى‌ها و رذائل اخلاقى و مفاسد اجتماعى و كژ روى‌هاى عقیدتى در آنها موجود بود: آدم‌كشى، قربانى كردن طفل و جوان خود را در برابر بت، زیر خاك نمودن دختر زنده بى‌گناه، شرب خمر، دزدى و قطع طریق، قمار، و رِبابه حدّ اعلى و مضاعف، زنا و هتك نوامیس، شرك و بت‌پرستى عمیق و سایر مفاسد روحى، قساوت دل، ماده پرستى، فقدان حمیت و انصاف.

امّا در تربیت اسلامى رحم و مروّت، صفا و وفا، ایثار و اغماض، حیا و عفّت، خدا شناسى و عبودیت، معاملات از روى تراضى، حفظ حقوق فردى و اجتماعى، فداكارى براى هدایت كفّار و مشركین، یتیم نوازى و احسان به فقرا و مستمندان، روشنى دل، حصول یقین، انشراح صدر، و تجلّى انوار ملكوتیه الهیه در قلب، به طورى كه این ملّت را ملّت علم و آن را ملّت جهل، این را نور، و آن را ظلمت، این را ترّقى و تكامل، آن را جمود و نقصان، این را طیران و پرش، آن را توقّف و تقید مى‌توان شمرد. و همه آن رذائل براى آن ملت بخت برگشته از ناحیه جهل آنان، و این همه فضائل و ملكات براى ملّت اسلام به علّت علم و سعه نور در وجود و روح آنان بوده است. و لذا آن زمان را قرآن مجید به زمان جاهلیت نام‌گذارى نموده است، و این زمان را اسلام.