بحث در مفهوم مرگ جاهلى

از كتاب «كنز الفوائد» كراجكى روایت شده است با اسناد متّصل خود از سَلَمة بن عطا از حضرت صادق علیه‌السّلام، قالَ: خَرَجَ الحُسَینُ بْنُ عَلِىّ علیهما السّلام ذاتَ یوْمٍ عَلى‌ اصْحابِهِ فَقالَ: الحَمْد لِلّهِ جَلَّ وَ عَزَّ وَ الصَّلاة عَلى‌ مُحَمَّدٍ رَسُولِهِ صلّى اللَه علیه و آله و سلّم. یا ایهَا النّاسُ انَّ اللَه- وَ اللَه- ما خَلَقَ العِبادَ إلاّ لِیعْرِفوُهُ، فَاذا عَرَفُوُه عَبَدُوهُ، فَاذا عَبَدُوهُ اسْتَغْنَوْا بِعِبادَتِهِ عَنْ عِبادَة مَنْ سِواهُ. فَقالَ لَهُ رَجُلٌ: بِابى انْتَ وَ امِّى یا ابْنَ رَسُولِ اللَه ما مَعْرِفَة اللَه؟ قالَ: مَعْرِفَة اهْلِ كُلِّ زَمانٍ امامَهُمُ الَّذى یجِبُ عَلَیهِمْ طاعَتُهُ. ¹

«حضرت فرمودند: روزى حضرت سید الشّهداء علیه‌السّلام خارج شده بر اصحاب خود و خطبه مختصرى فرمودند، و پس از حمد خداوند جلّ و عزّ و درود بر محمّد رسول خدا فرمودند: اى مردم سوگند به خدا كه پروردگار، بندگان خود را نیافریده است مگر براى آنكه او را بشناسند؛ پس در وقتى كه او را شناختند او را مى‌پرستند و به عبادت او بر مى‌خیزند، و زمانى كه او را پرستش نمودند بى‌نیاز مى‌شوند با عبادت او، از پرستش و عبادت هر كسى غیر از خدا. مردى گفت: پدر و مادرم فدایت باد اى فرزند رسول خدا، معرفت خدا چیست؟ حضرت فرمود: معرفت و شناسایى اهل هر زمانى امامشان را كه واجب است در آن زمان از او اطاعت كنند».

ملاحظه مى‌شود كه در اینجا حضرت معرفت خدا را عین معرفت امام شمرده است چون راه منحصر براى معرفت خدا معرفت امام است. چون اوّلاً تعلیم و تربیت و اخذ احكام دین توسّط امام صورت مى‌گیرد؛ و ثانیاً امام اسم اعظم خداست و معرفت آنها به نورانیت عین معرفت خداست؛ بنابراین معرفت امام و معرفت خدا از هم جدا نبوده و قابل تفكیك نیستند.

و بر همین اساس از «قرب الاسناد» حِمْیرى از ابن عیسى از بزنطى از حضرت رضا علیه السّلام روایتى است:

قالَ: قالَ أبُوجَعْفَرٍ علیه‌السَلام: مَنْ سَرَّهُ انْ لا یکونَ بَینَهُ وَ بَینَ اللَه حِجابٌ حَتّى ینْظُرَ الَى اللَه وَ ینْظُرَ اللَه الَیهِ فَلْیتَوالَ آلَ مُحَمَّدٍ وَ یتَبَّرأ مِنْ اعْدائِهِمْ وَ یأتَمَّ بِالإمامِ مِنْهُمْ، فَانَّهُ إذا کانَ کذلِک نَظَرَ اللَه الَیهِ وَ نَظَرَ الَى اللَه. ²