کیفیت نزول وحی به رسول اللَه صلی اللَه علیه و آله به بیان علامه طباطبایی

چون طبق همین آیه ﴿وَ مَا كَانَ لِبَشَرٍ أَن يكَلِّمَهُ اللَه إِلَّا وَحْيا أَوْ مِن وَرَآى‌ءِ حِجَابٍ أَوْ يرْسِلَ رَسُولًا﴾ خداوند متعال وقتى وحى كند خودش تكلّم مى‌ كند، و در تكلیمش واسطه اتّخاذ نمى‌ كند. خودش مستقیماً تجلّى مى ‌كند، و تكلّم مى‌ كند؛ و رسول خدا ادراك مى‌ كند آن تكلّم را.

و نظیر این معنى را درباره قبض روح داریم؛ در آنجا نیز این سه مرحله در قرآن كریم وارد شده است.

در یك جا داریم: ﴿اللَه يتَوَفَّى الانفُسَ حِينَ مَوْتِهَا وَ الَّتِى لَمْ تَمُتْ فِى مَنَامِهَا﴾.(صدر آیه ٤٢، از سوره ٣٩: الزّمر) «خداوند جان‌ها را در وقت مردن و در وقت خوابیدن مى‌گیرد.»

و در یك جا داریم: ﴿قُلْ يتَوَفَّيكُم مَّلَكُ الْمَوْتِ الَّذِى وُكِّلَ بِكُمْ﴾.(صدر آیه ١١، از سوره ٣٢: السّجدة)

«بگو شما را قبض روح مى‌ كند آن فرشته مرگى كه به شما گماشته شده است‌.»

و در یك جا داریم: ﴿حَتَّى‌ إِذَا جَآءَ أَحَدَكُمُ الْمَوْتُ تَوَفَّتْهُ رُسُلُنَا وَ هُمْ لَا يفَرِّطُونَ﴾. (ذیل آیه ٦١، از سوره ٦: الانعام)

«حتّى تا زمانیكه موت به سراغ یكى از شما بیاید، در آن هنگام رسولان و فرستادگان ما از فرشتگان، او را قبض روح مى‌ كنند؛ و آنها در انجام این امر كوتاهى ندارند.»

و نظیر این آیه باز هم در قرآن كریم هست. و به هر حال از این آیات استفاده مى‌ شود كه در مسأله قبض روح در یك مرتبه خداوند متعال مستقیماً قبض روح مى ‌كند، و یك مرتبه پائین تر، نسبت به ملك الموت داده شده است، و در مرتبه پائین ‌تر نسبت به فرشتگان و رسولان قبض ارواح داده شده است.

و در تمام این سه مرحله نیز خداوند متعال و ملك الموت و ملائكه قبض ارواح دست اندركارند.

فقط تفاوت در این است كه در بعضى موارد چون شخص محتضر به غیر خدا به هیچ وجه متوجّه نیست، حضرت حقّ متعال خود بدون واسطه قبض روح مى ‌نماید؛ یعنى شخص محتضر، عزرائیل یا فرشته دیگرى را نمى‌ بیند؛ گرچه آنها دست اندركار باشند.