کیفیت نزول وحی به رسول اللَه صلی اللَه علیه و آله به بیان علامه طباطبایی

درباره این قسم سوّم كه به توسّط اعوان جبرائیل وحى مى ‌شده است، آیه ‌اى در قرآن كریم داریم كه مى ‌رساند این آیات الهى در الواحى و یا مثلًا نظیر الواحى كه در دست ﴿سَفَرة* كرامٍ بَرَره﴾ بوده است نازل مى ‌شده و رسول اللَه مى‌ خوانده است:

﴿كَلآ إِنَّهَا تَذْكِرَةٌ* فَمَن شَآءَ ذَكَرَهُ* فِى صُحُفٍ مُّكَرَّمَةٍ* مَّرْفُوعَةٍ مُّطَهَّرَةِ* بِأَيدِى سَفَرَةٍ* كِرَامِ بَرَرَةٍ.﴾ (آیات ١١ تا ١٦، از سوره ٨٠: عبس)

«نه! این چنین نیست بلكه آیات قرآن براى تذكّر و پند است، تا هر كه بخواهد متذكّر گردد. در صحیفه ‌هاى بلند مرتبه و بزرگ مقام است. آن صحیفه ها، بلند رتبه و پاك و پاكیزه است، كه به دست سفیران حقّ و فرشتگان وحى كه ملائكه بزرگوار و با اخلاق نیكو هستند فرستاده مى‌شود.»

اختلاف درجات و مراتب وحى بحسب حالات و وضعیات مختلف بوده است‌

و در تمام این سه مرحله، اهل سه مرحله، یعنى حضرت حقّ و جبرائیل‌ و سَفَرة كرامٍ بَرَرة حاضر بوده‌ اند و نزول وحى هم در هر یك از مراحل توسّط همه اینها یعنى توسّط سَفَرة كرامٍ بَرَرة توسّط جبرائیل، توسّط حضرت حقّ صورت مى‌ گرفته است؛ غایة الامر در بعضى از موارد، نظر اصلى به خود ذات حقّ بوده است، بطوری كه به جبرائیل و سفره نظر نمى ‌شده است؛ و این در آن مواردى است كه حال رسول اللَه تغییر مى ‌كرده است؛ و طبق آیه واقع در سوره شورى وَحْیاً بوده است.

و در بعضى از موارد نظر اصلى به جبرائیل بوده است، بطوریكه به سفره نظر نمى ‌شده است، و نظر به ذات حقّ از آئینه و مرآت جبرائیل بوده است.

و در بعضى از موارد نظر اصلى به همان فرشتگان زیر دست و اعوان جبرائیل یعنى سفَره بوده است، و از دریچه وجود و تعین آنها به جبرائیل و حضرت حقّ نظر مى ‌شده است. و درباره این قسم اخیر طبق همان آیه، ﴿أَوْ يرْسِلَ رَسُولًا﴾ بوده است؛ منتهى بعضى از اوقات توسّط رسول جبرئیل و بعضى از اوقات توسّط سَفَرة كرامٍ بَرَرة كه یاران و اعوان او هستند.