اعمال ماه ذی الحجه و سفارشات اولیای الهی دربارۀ آن

وقتى انسان بتواند به‌واسطۀ قواى روحى بر قوانین ماده حکومت و غلبه کند، این بدن در تحتِ تسخیر نفْس درمى‌آید و سر سوزنی تغییر و تحوّل در آن پیدا نمى‌شود. این یک قسمت قضیه است. البته بعضى از حالات دیگر هست که مشابه این حال است و روى بدن [نیز] تأثیر مى‌گذارد، اما به این ارتباط ندارد؛ آن یک مسائل دیگرى است.

و در این حال حضرت موسى به این کیفیت بود که لم یَنَم و لم یَأکُل و لم یَشرَب؛ نه خواب حضرت را گرفت و نه جرعۀ آبى در این مدت نوشید و نه به چیزى نیاز پیدا کرد.¹

خلاصه حضرت موسى در این اربعین، دائماً در حال جذبه بود. از آن جذبه‌هایى که اگر خدا قسمت کند، و یک خُرده‌اش را اگر به ما بدهد، ما تمام عالم را با مافیها و مَن‌فیها کنار مى‌گذاریم! هم هرچه هست و هم هرکسی هست، هر دو را به کنارى مى‌گذاریم و دیگر اصلاً انسان نمى‌تواند توجه کند؛ اگر بخواهد ذهن و فکر خودش را به مسائل دیگر بیاورد، حالت تهوّع پیدا مى‌کند.

حضرت موسى ‌چنین وضعیتى داشت. بعد خداوند مى‌فرماید: ﴿وَأَتۡمَمۡنَٰهَا بِعَشۡرٖ﴾؛ «ده روزِ دیگر به وعده‌اى که به حضرت موسى دادیم، اضافه کردیم.» وعده اول سى ‌روز بود، والاّ [از همان ابتدا] مى‌فرمود: ﴿وَوَٰعَدۡنَا مُوسَىٰ﴾ أَربَعِينَ لَيلَة؛ [در حالی‌که] خداوند مى‌فرماید: چهل روز وعده ندادیم، یک ماه وعده دادیم که در سى روز قضیّه تمام مى‌شود و برای حضرت موسى فتح باب مى‌شود: مسائل و حجاب‌ها را رد می‌کند، از عوالم معنا عبور مى‌کند، و براى او در این یک‌ماه انکشاف حقایق ربوبى و اسرار عالم ربوبى تحقّق پیدا مى‌کند. اما یک‌ماه که شد، دیدیم ده روز دیگر جا دارد [که] یک مقدار چاشنى و پیازداغش را اضافه کنیم! آن واقعیت توحید باید باز ادامه داشته باشد که به چهل روز برسد.

در این آیۀ قرآن هم خداوند این موضوع را دربارۀ حضرت موسی بیان مى‌کند: ﴿وَوَٰعَدۡنَا مُوسَىٰ ثَلَٰثِينَ لَيۡلَةٗ وَأَتۡمَمۡنَٰهَا بِعَشۡرٖ﴾؛ دیدیم سى روز برای او کم است؛ هنوز جا دارد که مسائل توحیدى براى او کاملاً بشکفد و باز شود و در همان حدّ سعۀ وجودى خود مطالب را دریابد. ده روز به آن اضافه کردیم. این ده روز، همین ده روزِ ذى‌الحجه است؛ یعنى از همان اول ماه ذى‌القعده این اربعین شروع مى‌شود و این ده روز، ده روز خاص است.