مقالۀ پیش رو، در مقام بیان اهمیت ماه رجب و لزوم استفاده از فیوضات توحیدی این ماه، برگرفته از سخنان حضرت علاّمه طهرانی و آیتاللَه سیّد محمدمحسن طهرانی است.
مرتب سازی:
اعمال ماه رجب و اهمیت آن
4فراهمنمودن مقدّمات فناء: تخلیه و تحلیه و تجلیه
مرحوم علامه طهرانی رضواناللَهعلیه در کتاب تفسیر آیۀ نور میفرمایند:
انسان باید به خدا برسد. چه قِسم برسد؟ چهکار کند برسد؟ باید مشابهت پیدا کند!
شستشویی کن و آنگه به خرابات خرام *** تا نگردد ز تو این دیر خراب آلوده1 خدا پاک است، آدم نجس نمیتواند [به حرم پروردگار] برود! آدم آلوده را به حرم راه نمیدهند، به دربار پادشاه راه نمیدهند؛ باید تزکیه و تطهیر کند!
﴿هُوَ ٱلَّذِي بَعَثَ فِي ٱلۡأُمِّيِّۧنَ رَسُولٗا مِّنۡهُمۡ يَتۡلُواْ عَلَيۡهِمۡ ءَايَٰتِهِۦ وَيُزَكِّيهِمۡ وَيُعَلِّمُهُمُ ٱلۡكِتَٰبَ وَٱلۡحِكۡمَةَ﴾2.3
پیغمبر برای این آمده که [مردم را] تطهیر کند، تزکیه کند! مردم با آن عالَم مسانخه و شباهت پیدا کنند!
درجۀ اوّل شباهت، «تخلیه» است. تخلیه یعنی انسان از تمام صفات زشت و نقص و توجّه به کثرات که انسان را از عالَمِ نور و اطلاق دور میکند، خودش را خالی کند. اول ترک معصیت کند، ترک مخالفت رضای محبوب کند. او میخواهد برود درِ خانۀ معشوق را بزند! وقتی با او دارد دشمنی میکند و مخالف رضای او را انجام میدهد، این در زدن فایده ندارد! راه اول تخلیه است. لذا در همۀ روایات داریم که با وجود معصیت انسان نمیتواند راه طی کند؛ اول باید ترک معصیت کند و خود را از ناپسندیدهها خالی کند.
درجۀ بعد «تحلیه» است؛ یعنی مُتَحَلّی شدن به صفات کمال. عبادت انسان خوب باشد، مستحبّات انجام بدهد، انفاق کند، صلۀ رحم کند، حج کند، هر کار خوبی از دستش میآید بکند. حالا که خودش را از بدیها خارج کرد، خودش را به این خوبیها متّصف کند! این درجۀ بالاتر [است].
درجۀ سوّم «تجلیه» است. تجلیه یعنی: متجلّی شدن به صفات پروردگار. در آنجا دیگر تجلّیات شروع میشود، خدا خودش را نشان میدهد: یکوقت به صفتِ القادر، یکوقت به صفت العالِم، یکوقت به صفت الرّحمان، یکوقت به صفت الرّحیم. این در تمام مظاهرِ وجود جلوه میکند، [و] تجلیّات شروع میشود.
- دیوان حافظ، طبع پژمان، غزل 431.
- سوره جمعه (62) آیۀ 2.
- نور ملکوت قرآن، ج 2، ص 213:
«اوست خداوندی که در میان مردمِ درسنخوانده و در دامانِ مادر پرورش یافته، از خود آنها پیامبری را برانگیخت تا برای ایشان آیات خدا را تلاوت کند، و آنان را رشد و نُمُوّ دهد و کتاب و حکمت را تعلیمشان نماید.»